Category Archives: Entrepreneurship

How hard should an entrepreneur work?

We have heard that entrepreneurs must work hard.

How hard?

First, how many hours of work should an entrepreneur put in?

The simple answer is: Entrepreneurs must work more hours than any of their employees. If your office hours are, say, 9 to 5, and every employee is expected to work for at least 8 hours a day. Now, if you are also looking for an 8-hour work day for yourself, entrepreneurship is not for you. You should give up business and take up a job with fixed hours.


If you believe that you pay your employees so they should come early to work for you and you can come late or leave early everyday, it is a very bad idea. You have a liberty to do that, but such businesses, where the owner does not put in much work generally don’t do much.

A business owner must work equal or more hours than his employees. Undoubtedly. Remember, a general can’t relax when his soldiers are battling on the field.

Secondly, an entrepreneur must be available to his/her team for business related work 24×7.

See, it is not about working 24×7. You must ensure balance between work and other areas of life for yourself and for your team. It is about being available when your employees need you for some business related work. You can’t shut yourself down.

If everyday you wait for evening so that you can “have some time for yourself after a hard day’s work”, you should not be an entrepreneur. For a true entrepreneur, there is no “hard” day of work.

Yes, you can party. But, you must be available and accessible to your troops if you know that they are fighting it out.

Some entrepreneurs are victims of maxims like “We should do smart work and not hard work”.


As a boss, we should give tension to others and not take tension on ourselves.

Such dialogues can’t help us build businesses.

You can’t build a business by proxy.

Entrepreneurship is not a fixed time job. It is a full-time job.

A great business requires work.

Hard work.

A great business can’t be built looking at a clock.

Or a calendar.

Which business succeeds? Practical Tips to Grow Your Small Business

Slide70A business which can make its customers’ life better has a high chance of success.

Every business provides some product or service. The customer buys that product or service to satisfy some of her needs. By that, she expects some improvement in her life. Even if your business is B2B where your customer is another business, there also, the customer will continue buying only if your product or service solves some of its business problems or satisfies some of its needs.

Here are some examples:
If you have a restaurant and you customers love your food or service or the ambience, if they feel your charges are reasonable as per the value received by them, they will come again and again. They will also give good reviews about you. All this because you are giving them some moments of happiness. You are making their life better.

If you are a retail shop or showroom, and if customers love your range of goods, or you provide them a lot of choice or they feel confidence in your dealings and they trust the quality of your goods or service, if they can be assured of your fair prices. you are taking some worries related to shopping out of their lives. They love your business for making their life easier. They will make your shop a part of their life. They will continue buying from you regularly. Your retail business is making your customers’ life better.

If you are a doctor and you help patients get better faster, if you help them live a normal, healthy life, if they can trust you for giving them the right advice for their health, if you don’t take advantage of their vulnerability, if you don’t cheat them by prescribing unnecessary tests or medicines, then you fulfill a very important need in their lives. That is an example of making people’s life better.

If you are a builder of residential projects, and you deliver the same amenities, facilities and conveniences to the buyers of residences as you had promised, they will look at you with respect. You have made their life better through your work.

In B2B, suppose you supply some raw material, machinery, spare parts or services to your manufacturing customers. If your products are of reliable quality, your rates are reasonable and your service is prompt, the customer business can plan its own operations on the guarantee provided by your business. That is a sure step towards making your customers’ life better.

In every business or profession, if the product or service provided by you makes your customers’ life better, solves their problems and satisfies their needs, your business will surely succeed.

– Sanjay Shah (SME Business Coach, Author: “Business Management Simplified”)

Flipkart and Ola are proving that copycats lose….

Recently, at a panel discussion, the founders of Flipkart and Ola cried for help from Indian government asking it to “protect” them from their foreign competitors (Amazon and Uber respectively) playing the nationalist card.

In doing so, both the poster boys of Indian startup industry have proved that “Birds of a feather flock together”. I say, mediocrity finds itself.

Here are some points to show how hollow and greedy the demand is.

  1. Both have chosen to forget that they both are poor copies of some foreign firms. Just like any copycat, they have proved right from the beginning that they are second class, inferior, followers of a leader. There was nothing original about them, and it is coming out.
  2. Both the companies are funded by foreign investors. Both have said that they want foreign money, but don’t want foreign companies. How self-serving….!
  3. On its part, Flipkart has chosen to register itself in Singapore. Now what makes it an Indian company, which wants to take advantages from India but does not trust its system…?
  4. They claim that Flipkart and Ola generate employment in India. Ironically, they forget that right from CEOs to almost all employees of Amazon and drivers of Uber are Indians. Where is the difference in employment generation?
  5. The fact is, both have run out of tricks after initially copying the concept from their respective leading competitors. They can’t match the innovation abilities of those firms and hence now they are crying foul.
  6. The major difference between Flipkart-Ola and Amazon-Uber is not their country of origin, but their missions. Amazon-Uber, both lead by visionary founders, are the companies founded to change lives of the people. On the contrary, our copycat Indian founders have founded their companies solely for getting high valuations and selling out to some unsuspecting investors. Greed cannot match right intentions. Excel sheets may succeed in faking valuation, but can’t create real value.
  7. In business, companies which provide better service to the customers, win. Both Flipkart and Ola are finding it difficult to provide good service to their customers or partners and hence they are losing. I have been a customer and a seller on Flipkart and I have a first-hand experience of their poor quality of service. Same is with Ola. I have spoken to at least 50 Ola drivers in Mumbai, Delhi and other cities. Hardly any one of them is happy with Ola. On the other hand, most of the Uber drivers are very happy. Same is the observation with Amazon customers. Both Flipkart and Ola should focus on customers instead of wasting time on competition.
  8. Instead of grumbling to seek narrow minded protectionism, they must innovate and provide solutions what the country needs. Anjana Menon has rightly pointed out in Economic Times (here) that both these companies need to focus on providing solutions what the rural India needs, in order to earn the respect and value that they aspire to.

Flipkart and Ola are behaving like children playing in the compound going to their parents crying for help when they lose a game with the other kids. Both and their ilk need to grow up and put their own house in order first.

In failing to do so, as Anjana writes in the ET article above, “(they) risk writing their own obituary. They shouldn’t expect too many tears at the funeral.” There can’t be a more appropriate reply to the poor demand from the clueless copycats.

કયો ધંધો કરવો જોઇએ? આજકાલ શેમાં “ચાંદી” છે?

ઘણી વાર લોકો પૂછે કે આજ કાલ કઇ લાઇન સારી છે? કયો ધંધો કરવો જોઇએ?
પોતાની કરિયર કે ધંધાની લાઇનની પસંદગી કેવી રીતે કરવી એ પ્રશ્ન દરેકના મનમાં હોય, એ સ્વાભાવિક છે, અને આ પ્રશ્નનો ઉકેલ સારી રીતે શોધવામાં આવે, તો ભવિષ્યની ઘણી ભૂલો નિવારી શકાય અને પોતાની જિંદગીમાં ધારેલી ધંધા-વ્યવસાયિક સફળતા પણ મેળવી શકાય.
પોતાના માટે કરિયર કે ધંધો શોધતી વખતે મોટે ભાગે લોકો કોઇક સફળ લોકોના ઉદાહરણમાંથી પ્રેરણા લઇને એના જેવું જ કંઇક કરવાની કોશિશ કરે છે. સામાન્ય રીતે આજ કાલ જે ધંધોઓમાં તેજી હોય, એ લાઇનોમાં જવાની બધા કોશિશ કરે છે. આપણા કોઇ સગા-ઓળખીતાએ કોઇ એક ધંધા-વ્યવસાયમાં સારી પ્રગતિ કરી હોય, અને એ લાઇનમાં બીજા લોકો પણ સફળ થયા હોય, તો આપણને એમ લાગે કે આ ધંધામાં દાખલ થવા જેવું છે. આ લાઇનમાં “ચાંદી” છે. અમુક વર્ષો પહેલાં અનેક લોકો પોતાનો રેગ્યુલર ધંધો છોડીને શેર માર્કેટમાં દાખલ થયા. રીયલ એસ્ટેટમાં તેજી જોઇને એ ધંધામાં પણ લોકો આંખો મીંચીને દાખલ થયા.
ભણતરના આધારે થતા પ્રોફેશનલ કોર્સીસમાં પણ આ જ ટ્રેન્ડ જોવા મળે છે. ડોક્ટર, એન્જીનીયર, સી.એ. વગેરે લાઇનોમાં આપણું કોઇ સગું-ઓળખીતું સફળ થયું હોય, તો આપણે પણ એવું કરવાની પ્રેરણા થાય છે.
આ સારી વાત છે, અને જો એનો અમલ સારી રીતે થાય, તો એમાં કશું ખોટું ન હોવું જોઇએ.પરંતુ મોટે ભાગે આપણે જોઇએ છીએ કે કોઇના ઉદાહરણની નકલ કરીને કે દેખાદેખીનો શિકાર બનીને શરુ કરાયેલ ધંધા-વ્યવસાયો મોટે ભાગે નિષ્ફળ જાય છે.કોઇની ધંધાકીય સફળતાના આધારે આપણા ધંધાની લાઇન પસંદ કરવી એ કેવી રીતે ભૂલભર્યું સાબિત થઇ શકે છે એ આપણે જોઇએ.Slide6
1) સૌથી પહેલાં તો જે ધંધા-વ્યવસાયમાં આપણે જોડાતા હોઇએ, એના વિશે આપણી પાસે જરુરી નોલેજ અને આવડત હોવા જોઇએ. આપણો પોતાનો સ્વભાવ એ ધંધા-વ્યવસાયની જરુરિયાતોને માફક આવે એવો હોવો જોઇએ. જિંદગી જીવવાના આપણા અરમાનો-ઓરતાંઓ-સપનાંઓમાં આ ધંધો-વ્યવસાય બરાબર બંધબેસતો હોવો જોઇએ. આપણે એક સ્થળે રહીને આરામની જિંદગી જીવવા માગતા હોઇએ, તો જે ધંધામાં અવારનવાર ટ્રાવેલીંગ કરવું પડે, એ આપણને માફક નહીં આવે. આપણે જો લોકો સાથે ખુશીથી, હળીમળીને કામ ન કરી શકીએ, તો જે ધંધાઓમાં આપણે સતત લોકોના સંપર્કમાં આવવાનું આવે (દા.ત. શો-રુમ, ડૉક્ટર, કન્સલ્ટીંગ, એડવાઇઝર) એવા ધંધાઓ આપણને માફક નહીં આવે. આપણે એકલા કામ કરી શકીએ અને ઓછામાં ઓછો લોકસંપર્ક થાય એવા વિકલ્પો આપણે શોધવા જોઇએ. આપણો ધંધો જો આપણાં સપનાંઓને સાકાર કરવાનું યોગ્ય સાધન નહીં હોય, તો આપણે એમાં સફળ નહીં થઇ શકીએ.
2) આપણો ધંધો શરુ કરતી વખતે આપણને એ ધંધા માટે જ આવડત કે નોલેજ હોય, માત્ર એના જ આધારે જિંદગીભર એ ધંધો આપણે ચલાવી શકીશું, એ ભૂલભર્યું સાબિત થાય છે. આજના સમયમાં દરરોજ અનેક પરિવર્તનો આકાર લે છે. આવા ગતિશીલ સમયમાં જે સતત શિખતો રહે, અને સમયાનુસાર પોતાની જાતમાં, વિચારોમાં અને વર્તનમાં પણ પરિવર્તન કરતો રહે, એ જ વ્યક્તિ ધંધા-વ્યવસાયમાં સફળ થઇ શકે. આપણે જેની કોપી કરી હોય, એ માણસ પણ સમયાંતરે પોતાના ધંધા-વ્યવસાયમાં પરિવર્તનો લાવતો રહે છે, આપણે જો જરુર મુજબના પરિવર્તનો લાવવાની અનુકૂળતા ન વિકસાવી શકીએ, તો આગળ જતાં અટકી જઇએ.
3) હા, ધંધાની લાઇન પસંદ કરતી વખતે એટલું ચેક કરવું જરુરી છે, કે આપણી પ્રોડક્ટ કે સર્વિસની પૂરતી ડીમાન્ડ હોય,એટલા કસ્ટમરો માર્કેટમાં છે. જો માર્કેટમાં ડીમાન્ડ જ ન હોય, તો સફળતા મુશ્કેલ થઇ જાય છે. પરંતુ એક વાર ધંધાની ડીમાન્ડ છે, અે નક્કી થયા પછી, જે કોઇ ધંધો કે વ્યવસાય કોઇ કસ્ટમર વર્ગની જરુરિયાતો સારી રીતે સંતોષી શકે એ ધંધો જ લાંબા સમયની સફળતા હાંસલ કરી શકે. કસ્ટમરની જરુરિયાતો ન સંતોષી શકે એવો કોઇ પણ ધંધો લાંબો સમય ટકી શકે જ નહીં. જે ધંધાઓ માત્ર ધંધાર્થીના પ્રોફીટ માટે જ શરુ થાય છે, કસ્ટમરોનું ધ્યાન નથી રાખતા, એ જલદી બંધ થાય જ છે. આપણે જેની કોપી કરી હોય, એ ધંધો કસ્ટમરોની જરુરિયાતો કેવી રીતે સંતોષે છે, એના કરતાં વધારે સારી રીતે જો આપણે એ કામ કરી શકીએ, તો એના જેટલી કે એનાથી વધારે સારી સફળતા હાંસલ કરી શકીએ. પણ આપણને જો પ્રોફીટ માર્જીન એના જેટલું જ જોઇતું હોય, પરંતુ કસ્ટમરો-કર્મચારીઓ-સપ્લાયરો પ્રત્યેની નિષ્ઠા એના જેટલી રાખવાની તૈયારી ન હોય, તો નહીં ચાલે.
4) આપણે દેખાદેખીથી કોઇની લાઇન તો કોપી કરી નાખીએ, પરંતુ એની કામ કરવાની ધગશ, એનું કમીટમેન્ટ, એના વ્યાવસાયિક સંબંધો, એનું નેટવર્કીંગ, એની લોકોને મોટીવેટ કરીને એમની પાસેથી કામ કરાવવાની આવડત આપણે કોપી કરી શકતા નથી અને એને કારણે નિષ્ફળ જઇએ છીએ. ઘણાં લોકોને બીલ ગેટ્સ જેવી સંપત્તિ એકઠી કરવાની ઇચ્છા હોય છે, પરંતુ એ માણસે 20 વર્ષો સુધી એક પણ રજા લીધા વગર સતત કામ કર્યું છે, એ કેટલા જણ કરી શકે? આપણી નજર જો બીલ ગેટ્સના પરિણામો પર હોય, તો આપણાં પ્રયત્નો પણ એની કક્ષાનાં જ હોવા જોઇએ. દરેક વ્યક્તિની પોતાની ખૂબીઓ-ખામીઓ-ખાસિયતો હોય છે. આપણો ધંધો-વ્યવસાય આપણી આ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ નક્કી થવો જોઇેએ.
5) ધંધો-વ્યવસાય સિલેક્ટ કરવાની એક બીજી ભૂલભરેલી માન્યતા એ છે કે સંતાનોએ બાપ-દાદાના ધંધામાં જ જવું જોઇએ. જૂના જમાનામાં કરિયરના બહુ વિકલ્પો નહોતાં, ત્યારે આ ઇચ્છનીય હશે, પરંતુ આજના સમયમાં ડૉક્ટરનો દીકરો ડૉક્ટર જ બને કે બિઝનેસમેનના સંતાનો એનો જ ધંધો સંભાળે અને સફળ થાય એ જરુરી નથી. સંતાનો જો પોતાની મરજીથી એ ધંધો-વ્યવસાય પસંદ કરે, તો ખૂબ ખીલી ઉઠશે, પરંતુ એમને જો એ ધંધા-વ્યવસાયમાં રસ નહીં હોય, તો એ સરાસર નિષ્ફળ જશે જ. અમિતાભ બચ્ચનનો છોકરો એના જેટલો જ સફળ થશે, એ જરુરી નથી. ધીરુભાઇ અંબાણીના બંન્ને પુત્રોમાં એકસરખી આવડત અને એબિલીટીઝ હોત, તો બંનેનાં બિઝનેસ સામ્રાજ્યો એક કક્ષાનાં જ હોવા જોઇતા હતા. આપણે જોઇએ છીએ કે એ થઇ શક્યું નથી. કુમારમંગલમ બિરલા અને યશ બિરલા ભાઇઓ નથી, પરંતુ એક જ પ્રકારના કૌટુંબિક વારસામાંથી આવતા હોવા છતાં, જે કુમારમંગલમ કરી શક્યા એનો નાનકડો અંશ પણ યશ બિરલા કરી શક્યા નથી. માટે સંતાનોની ઇચ્છા, આવડત, એમના સપનાંઓ અને એમનો ઇન્ટરેસ્ટ આ બધાને અનુકૂળ હોય, એવા ધંધા-વ્યવસાયમાં જ દાખલ થાય, તો એ જરુર સફળ થશે.
ટૂંકમાં, કોઇ ધંધામાં “ચાંદી” હોતી નથી. કોઇ ધંધાની લાઇન સારી કે ખરાબ હોતી નથી. જે ધંધાના કસ્ટમરોની જરુરિયાતો સંતુષ્ટ કરવાની આપણી ઇચ્છા, આવડત અને મનોવ્રુત્તિ આપણામાં હોય, એ ધંધો આપણા માટે સારો. ધંધાની સફળતા માત્ર એ ધંધાની લાઇનમાં નહીં, પણ ધંધો ચલાવનારાની પર્સનાલિટી અને એટીટ્યૂડ પર પણ એટલી જ આધારિત હોય છે.
– સંજય શાહ (SME બિઝનેસ કોચ. લેખક: “બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ સિમ્પ્લીફાઇડ”)

માર્કેટીંગને સહેલાઈથી કેવી રીતે સમજી શકાય?

માર્કેટીંગ વિશે બિઝનેસ વર્તુળોમાં ખૂબ જ ગેરસમજ પ્રવર્તે છે. પરંતુ માર્કેટીંગને સહેલાઈથી સમજવું શક્ય છે.

માર્કેટીંગ એટલે ગ્રાહકની જરુરિયાતોને સમજીને એને સંતોષવી અને એ મારફતે આપણી કંપની માટે નફો કમાવવો. આપણે જો આપણા કસ્ટમરને ઓળખી લઇએ અને એને શું જોઈએ છે એ બરાબર સમજી લઇએ, તો માર્કેટીંગ અંગેનો બિનજરૂરી હાઉ નીકળી શકે.

પણ કસ્ટમરને અને એની જરુરિયાતોને સમજવી કેવી રીતે?

બહુ આસાન છે. આપણે એક કસ્ટમરને ખૂબ આત્મીયતાથી ઓળખીએ છીએ. એનો ગમો-અણગમો, એની પસંદ-નાપસંદ, એની જરુરિયાતો એ બધું જ આપણે ખૂબ નજીકથી, ખૂબ બારીકાઈથી જાણીએ છીએ. આ કસ્ટમર એટલે આપણે પોતે.

આપણે કોઇ પણ પ્રકારની પ્રોડક્ટ કે સર્વિસનો ધંધો કરતા હોઈએ. આપણી એ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ સિવાયની દરેક વસ્તુ કે સેવા આપણે બહારથી ખરીદીએ છીએ. એટલે એ દરેક ખરીદીમાં આપણે એક કસ્ટમર છીએ. એ દરેક પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદવાનું નક્કી કરતી વખતે આપણી અંદર એક વાર્તાલાપ ચાલે છે. દરેક પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદતી વખતે આપણે બધા જ વિકલ્પોને આપણે આપણી પસંદગીઓ અને જરુરિયાતો તથા અમુક અન્ય ધારાધોરણોના આધારે મૂલવીએ છીએ, અને જે પ્રોડક્ટ આપણા મૂલ્યાંકનમાં પ્રથમ નંબરે આવે છે, એના પર પસંદગી ઉતારીએ છીએ.

અમુક દુકાનદારો આપણી સાથે જે રીતે વર્તન કરે છે, એ આપણને ગમે છે, તો બીજા દુકાનદારોનું વર્તન આપણને નથી ગમતું.
અમુક કંપનીઓનો સ્ટાફ, એમના સ્ટોરની ડીઝાઇન, એમની કામ કરવાની પદ્ધતિ, એમની કસ્ટમરો અંગોની પોલીસીઓ આપણને ગમે છે. આવી કંપની કસ્ટમરને સુખદ અનુભવ કરાવે છે. બીજી અમુક કંપનીઓમાં આ જ બાબતો આપણને નથી ગમતી. કસ્ટમરને આવી કંપનીઓ ખરાબ અનુભવ કરાવે છે.

અમુક પ્રોડક્ટ્સ કે સર્વિસમાં આપણને અમુક ફીચર્સ ગમે છે. આવી પ્રોડક્ટ્સ-સર્વિસ આપણે વારંવાર ખરીદીએ છીએ, અને બીજાંઓને પણ એ ખરીદવાની ભલામણ કરીએ છીએ. આવી પ્રોડક્ટ-સર્વિસની બ્રાન્ડ વેલ્યુ અને કસ્ટમરોની સંખ્યા વધતી રહે છે.

બીજી પ્રોડક્ટ્સમાં અમુક બાબતો આપણને નથી ગમતી. આવી પ્રોડક્ટ્સ-સર્વિસ એક વાર આપણે ખરીદી લીધી, તો ફરીથી કોઇ ભાવે પણ ખરીદવાનું પસંદ નહી કરીએ, અને બીજાંઓને પણ એ સામે ચેતવીએ છીએ. આવી પ્રોડક્ટ્સની બ્રાન્ડ વેલ્યુ અને કસ્ટમરોની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.

આપણને એક કસ્ટમર તરીકે કોઇ કંપનીનું જે કંઇ ગમ્યું, એવું આપણી કંપનીમાં કરીએ તો આપણા કસ્ટમરોને પણ એ ગમશે. કોઇ પ્રોડક્ટ િવશે કંઇક ગમ્યું તો એવી બાબતો આપણી પ્રોડક્ટમાં સામેલ કરીએ તો આપણી પ્રોડક્ટ પણ ખૂબ ચાલશે જ.

એક કસ્ટમર તરીકે આપણને થતા સારા-નરસા અનુભવો પરથી આપણે સહેલાઈથી સમજી શકીએ, કે આપણે માર્કેટીંગમાં શું કરવું જોઈએ અને અને શું ન કરવું જોઈએ. બસ આપણે કોઇ પણ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદતી વખતે આપણા આંખ-કાન-મગજ અને આપણું મન ખુલ્લું રાખીએ, તો માર્કેટીંગની આંટીઘૂંટીને આપણા જાત અનુભવે, ખૂબ જ આસાનીથી સમજી શકીએ.

Success lets you get away with Nautanki…

Actually, successful ones can get away with telling fiction in the name of entrepreneurial anecdotes. In today’s startup obsessed times, eager people feed on whatever these entrepreneurs have to say, regardless of whether they speak responsibly or otherwise.
Carwale founder Mohit Dubey reportedly revealed (check here) at a panel discussion at TiE Con in Mumbai that he shamelessly took money from family, friends and even wealthy strangers in his hometown Bhopal to set up his business. He would knock on the doors of wealthy people with big bungalows in Bhopal and say, “Uncle, you will die in few years but who will remember you? Invest in this startup and people will.”
Pravin Gandhi of Infinity Technology Venture Fund, which invested in Carwale, was sitting next to Dubey. After hearing the anecdote, his response to it was “This only happens in Bhopal”. (Perhaps, this is the best diplomatic response to such a statement.)
I wonder whether it actually happened in Bhopal also. Or was it another example of hyperbole thrown carelessly out of over-enthusiasm?
Young people wish to get some valuable insights from such discussions. But do such statements help that purpose? Imagine how many rich bungalows you can enter uninvited and ask such a question (in so many words) without being thrown out insultingly?
In another such example of boastful hyperbole, Mallika Sherawat reportedly said recently that “She met President Obama and ‘discussed’ Bollywood with him.” This appeared in HT Cafe (Mumbai, dated 23.01.2016).
I think both these are ‘stories’. Fiction. Fake. Hyperbole. Twisting and manipulation of facts.
Hollow Nautanki is expectable and acceptable from the likes of Mallika. But from entrepreneurs?
Only because one is on a panel at a conference and people are listening intently, should one say any crap to get some cheap applause and press mention like Ms Sherawat?
To speak responsibly, one has to be responsible. Otherwise our Nautanki puts us in the same leagues as Mallika Sherawat, whether we like it or not.

राजनाथ सिंघ जी से बिझनेस लीडरशीप का पाठ

नरेन्द्र मोदी ने अपने व्यक्तिगत charishma दिखाकर बीजेपी को कल ऐतिहासिक बहुमत दिलाया है |
मोदी जी को नापसंद करनेवाले ऐसा कह सकते हैं कि यह तो पूरी बीजेपी के प्रयत्नों का नतीजा है, या यह anti-congress  wave है जिसका फायदा बीजेपी को मिला है…

जो कुछ भी हो, लेकिन एक बात तय है कि अगर बीजेपी ने नरेन्द्र मोदी को प्रधानमंत्रीपद के लिए अपना उम्मीदवार घोषित नहीं किया होता, तो बीजेपी को इतनी भारी सफलता किसी हाल में हांसल नहीं होती | इस भारी मात्रा में बीजेपी की सफलता का पूरा श्रेय मात्र दो व्यक्तियों को जाता है | एक तो नरेन्द्र मोदी खुद और दूसरे बीजेपी के अघ्यक्ष राजनाथ सिंघ |

इस पूरी यशगाथा में राजनाथ सिंघ ने एक बुझु्र्ग, परिपक्व और दूरदर्शी नेता की भूमिका बखूब निभाई है |

जिस तरह उन्होंने नरेन्द्र मोदी की काबिलियत को पहचानकर, उन पर पूरा भरोसा रखकर, बहुत सारे दिग्गजों के खिलाफ जाकर भी नरेन्द्र मोदी को जिम्मेदारी सौंपकर भारत को एक नरेन्द्र मोदी नाम की नइ आशा दिलाइ है, उस पूरे उदाहरण से हम अपने बिझनेस के लिए एक अच्छा पाठ सिख सकते है |

किसी भी विकासशील बिझनेस में दो प्रकार के employees होते है | एक ऐसे जो बहुत पुराने होते हैं, जो बिझनेसमेन के साथ शुरुआत से जुडे होते हैं | उनकी योग्यता वफादारी तथा बिझनेस जैसे है वैसे चलाये रखने की क्षमता तक सीमीत होती है | यह लोग बिझनेस को एक लेवल से आगे ले जाने के लिए असमर्थ होते हैं, फिर भी उन्हें ऐसा लगता है कि वो ही बिझनेस के सूत्रघार हैं और वह खुद नहीं होंगे तो बिझनेस बिखर जाएगा | वास्तव में यह लोग ही बिझनेस की विकासयात्रा में एक बाधा होते हैं | वह खुद तो कुछ ज्यादा कर नहीं सकते और किसी नये व्यक्ति को आ कर कुछ परिवर्तन लाने की अनुमती भी नहीं दे सकते |

दूसरे कुछ ऐसे काबिल नये employees होते हैं जिन में बिझनेस को आगे ले जाने की भरपूर काबिलियत रहती है | उन में बिझनेस की नइ चुनौतियों का सामना करके उसे विकास की नइ ऊंचाईयों तक पहुंचाने की क्षमता होती है |

बीजेपी में भी ऐसे पुराने लोग हैं जिन की क्षमता पार्टी को एक लेवल से ज्यादा ले जाने की बिलकुल नहीं है | अगर ऐसे ऐतिहासिक दिग्गजों को बागडोर सौंपते तो बीजेपी को इतनी सफलता कभी नहीं मिल पाती |

राजनाथ सिंघ को सही व्यक्ति की, उस की काबिलियत की पहचान है, और ऐसी व्यक्ति को जिम्मेदारी सौंपकर, पुराने दिग्गजों को समझा-पटाकर, उन्हें अपने स्थान पर रखकर नये सेनापति को पूरी स्वतंत्रता देकर, उस के पीछे चट्टान की तरह खडा रहकर, उस का हौंसला बढ़ाकर उन्होंने भारत के इतिहास को एक नया मोड दिया है |

बिझनेसमेन को भी अपनी कंपनी में स्थापित स्पीड-ब्रेकर्स को अपनी जगह पर रखकर, नये काबिल ड्राइवर को चुनकर उसे कंपनी की यात्रा आगे बढ़ाने की स्वतंत्रता देनी चाहिए | स्पीड-ब्रेकर नडेंगे, रुठेंगे, नखरे करेंगे | लेकिन चिंता मत करो, क्यों कि यह स्पीड-ब्रेकर कहीं जा नहीं सकते | आज के समय में कोइ दूसरी कंपनी इस पुराने स्पीड-ब्रेकर को नहीं रखेगी | सही ड्राइवर ही आप को आगे जाने में मदद कर सकता है | उसे पेट्रोल दो, उस पर ब्रेक मत मारो |

सही ड्राइवर अपनी काबिलियत से किसी भी पार्टी, देश या कंपनी को नइ राह, नइ आश दिखा सकता है | राजनाथ सिंघ के “नरेन्द्रभाइ” ने यह साबित कर दिया है | हमें अपने बिझनेस के लिए उन से लीडरशीप का यही पाठ सिखने जैसा है |

Here is what stops India’s industrial growth.

India is shining…! Or, that is what the government wants us to believe. The emptiness of this claim is visible in the decelerating economic growth since last few years. The reasons for this disappointing performance are not difficult to find.

It is very difficult to be an entrepreneur in India. Even though the country needs a lot of entrepreneurs, it is hostile to entrepreneurship. The Indian government and its bureaucracy has always treated Business and Industry as a milking cow. Officially, businesses are imposed various types of taxes and levies. The impossible maze of rules and regulations encourage another unofficial extraction of money from the businesses in the form of palm-greasing amount for various permissions, licenses, certificates etc.

This all has lead to a step-motherly treatment to industry and entrepreneurs. Instead of building sound infrastructure and facilitative rules and regulations, the government and politicians don’t leave a single opportunity to strangle the business and industry. I saw a live example of the negligence, exploitation and apathy of the government towards industry during visits to Silvassa and Daman, the union territories on the border of Gujarat.

1) Even though thousands of SME units are located in this region, the infrastructure in Daman and Silvassa is at its worst. As soon as we enter Kachigam from Vapi, the miserable quality of road welcomes you. The one kilometer stretch passing through one of the industrial area, takes at least 10 minutes, with not even 5 meters of flat road to be found anywhere. Driving this through this road is a hellish experience. Theoretically, every year some money is sanctioned for improving this road, but the condition is simply unchanged. The pathetic condition of this road has remained the same since many years.

2) The poor infrastructure has grave impact on the industries here. A lot of international companies fail the units here in their internal evaluation audit only because the infrastructure in the vicinity is not conductive for the business. This puts the industries here at a huge disadvantage.

3) The Daman-Silvassa has an independent Member of Parliament to represent this region. But, instead of helping the industries in this region through proper infrastructure and facilities, the politicians here seem to be busy ‘developing’ their own future. Instead of helping the industry which brings jobs and prosperity to the region, their lieutenants are known to harass the industrialists by running a parallel government in the industrial belt milking the entrepreneurs for ‘maintaining’ the region. Every now and then, these pseudo ‘governors’ drop in for various favors, including seeking financial contributions from the owners of the units in the area. These people, ‘blessed’ by the reigning politician, ensure that all types of contracts go to them only and their own people are employed in these companies, regardless their qualification or suitability for the post.

4) It seems the poor central government does not have funds to maintain roads and other infrastructure in Daman-Silvassa and hence the volunteers from the ruling MP’s cadre have to work hard to go and collect the ‘contribution’ themselves from the industry owners, to build the roads and maintain the infrastructure. In spite of the ‘hard work’ of these volunteers in the form of collecting repeated contributions, the roads are not in place. May be the pit is too deep to be filled.

India will have to wait to grow its industry till all such deep pits are filled.  Till then, the industry will continue to struggle for growth and the country will have to continue to live “in the pit…”

Can you take responsibility of people’s dreams?

Every living human being has dreams. The size, scale, color, texture and details of these dreams vary. People have dreams of their career, lifestyle, relationships, family, wealth, health, quality of life, hobbies, retirement etc. Some dreams are driven by passion, some by fashion, by comparisons and others by an aspiration to belong to some group. Many dreams provide people pathways to make their life meaningful and give them a direction. Also, people strive to realize those dreams. People go to greater lengths in pursuit of their dreams. Dreams are a very powerful source of energy.

Entrepreneurs also have dreams. Mostly, their dreams are bigger than most other individuals. They paint their dreams on a larger canvas of life. Ordinary individuals play on their own strengths while dreaming and working for their realizations. Entrepreneurs don’t limit their dreams to their own strengths alone. They count on their ability to gather many people’s strengths and build upon them.

Entrepreneurs can realize his/her bigger dreams, if they can help others (with smaller dreams compared to entrepreneurs’ dreams) to realize their dreams.

For everybody, their dream is the most precious one. People hang on to places and people who can help them realize their dreams. If we want them to hang on to our company and contribute towards its progress for a long time, we must reassure them that their dreams are part of our larger dreams. If we can be the vaults where they can deposit their dreams, they will love to remain with us.

To ensure true participation from our people, we must take responsibility of their dreams. If we short-change our employees, they treat our organization as a parking zone and move out as soon as they find greener pastures where their dreams get nurturing and nourishment to bloom. No bargaining works in the marketplace of dreams.