Category Archives: Gujarat

માર્કેટીંગના પૈસા કેવી રીતે વેડફાય છે? એક કેસ સ્ટડી.

Slide19માર્કેટીંગમાં પ્રચાર એક એવી પ્રવૃત્તિ છે, કે જો એના પર પૂરતું ધ્યાન આપવામાં ન આવે, તો એમાં પૈસાનો ખૂબ વેડફાટ થઇ જવાની શક્યતા રહે છે, અને એ નુકસાન કંપનીને ખૂબ ભારે પડી શકે છે. વગર વિચાર્યે, કોઇ પણ વ્યૂહ રચના વગર માર્કેટીંગ પ્રચાર પાછળ આડેધડ ખર્ચાઓને કારણે અનેક કંપનીઓ પર મરણતોલ ફટકા પડેલા પણ જોવા મળે છે.

આપણે જાહેરાતો કરવા મંડીએ, એટલે આપોઆપ માર્કેટીંગ થવા જ મંડે, અને ગ્રાહકોની લાઇન લાગી જવી જોઇએ, એવી ભ્રમણાનો શિકાર બનીને કંપનીઓ પ્રચાર પાછળ બેફામ સમય, સંપત્તિ અને શક્તિનો વ્યય કરે છે, અને પછી અપેક્ષા અનુસાર એનો ફાયદો મળતો નથી, એટલે પસ્તાવું પડે છે.

રોજિંદી જિંદગીમાં જોવા મળતું એક ઉદાહરણ જોઇએ.

ટી.વી. પર એક સેલો બટર-ફ્લો પેનની જાહેરાત જોવા મળે છે (અે જાહેરાત જોવા માટે અહીં ક્લીક કરો.), જેમાં એક મુગ્ધા યુવતી પંકજ ઉધાસને પત્ર લખવાનું શરુ કરે છે, અને એ પેનની માખણ જેવી સરળતાથી પ્રેરાઇને અસંખ્ય પત્રો લખતી આવે છે, જેની ડિલિવરી કરવા માટે પોસ્ટમેને એક ટેમ્પો ભરીને પંકજ ઉધાસના ઘરે જવું પડે છે.

દેખીતી રીતે, સારી રીતે પ્રોડક્શન કરાયેલી આ એક જોવી ગમે તેવી જાહેરાત છે. પરંતુ જે હેતુ માટે એ બનાવવામાં આવી છે, એ માટે એની અસરકારકતા શંકાસ્પદ છે. કારણ કે આ જાહેરખબરમાં જે ટાર્ગેટ કસ્ટમર બતાવવામાં આવી છે, એ એક આજના મોડર્ન જમાનાની યુવતી છે. આવી કસ્ટમરને અપીલ કરવા માટે એની રોજિંદી જિંદગી સાથે થોડુંઘણું તાલમેલ ધરાવતી હોય, એવી કોઇક વાત જાહેરાતની સ્ટોરીમાં હોય, તો એવી મોડર્ન છોકરીઓને એ જાહેરાતમાં અને એમાં બતાવેલી પ્રોડક્ટ – પેન – માં રસ પડે, અને બ્રાન્ડ પાછળ કરેલ ખર્ચ લેખે લાગે. પરંતુ આ જાહેરાત બનાવવામાં ટાર્ગેટ કસ્ટમરની લાઇફસ્ટાઇલ-રહેણીકરણી, માનસિકતા, આદતો કે વાસ્તવિકતાઓ પર બહુ ધ્યાન અપાયું નથી, અને એને કારણે જાહેરાત આકર્ષક હોવા છતાં, એ કસ્ટમરને બહુ અપીલ કરી શકે નહીં. આ કેસમાં માર્કેટીંગનો મેસેજ ફીક્કો પડી જવાનાં, ઓછો અસરકારક થવાનાં અમુક કારણો જોઇએ:
1. આજના ફેસબૂક-વોટ્સએપના જમાનાની કેટલી યુવતીઓ પત્ર લખે છે?
2. આજની કેટલી યુવતીઓ પોતાના પ્રિય ગઝલ ગાયકને પત્ર લખશે, એવું તમે કલ્પી શકો?
3. પત્ર લખનારાઓમાંથી કેટલા લોકો પોસ્ટ દ્વારા પત્ર મોકલે છે?
4. આજના જમાનાની કેટલી યુવતીઓને પંકજ ઉધાસ કોણ છે, એની જાણ હશે?

5. આજની યુવતીઓમાંથી કેટલીને ગઝલો પસંદ હશે?

પંકજ ઉધાસને મારી ઉંમરના લોકો બહુ સારી રીતે ઓળખતા હશે, અને મને પણ એમની ગાયકી ખૂબ ગમે છે, એમના પ્રત્યે એક અહોભાવ પણ છે. પરંતુ મારા પછીની જનરેશનને તો એ કોણ છે, એની ખબર સુદ્ધાં નથી. એ જનરેશનને કોઇ પ્રોડક્ટ વેચવા માટે એ લોકો જેને ઓળખતા હોય, પસંદ કરતા હોય, એવી કોઇ સેલિબ્રીટીને બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવવામાં આવે, તો એ  લોકો કંઇક ધ્યાન આપે એવી શક્યતા છે. એ રીતે આપણી બ્રાન્ડમાં મજબૂતી આવી શકે.

પરંતુ માર્કેટીંગના નિર્ણયો લેતી વખતે યોગ્યતાને બદલે સસ્તામાં કે સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય, એનો ઉપયોગ કરવાની ઘેલછાને આધારે જ્યારે આવા નિર્ણયો લેવાય, તો એ વ્યર્થતામાં પરિણમે છે.

પોતાની યુવાન પુત્રીને માટે મૂરતિયો ગોતતા કોઇ પણ પિતા 55 વર્ષના મૂરતિયાને પસંદ કરશે ખરા, પછી ભલે ને એ ગમે તેટલો પ્રસિદ્ધ કેમ ન હોય? એ મૂરતિયાની પુત્રી સાથેની યોગ્યતા વિશે પહેલાં વિચાર કરશે જ ને?

તો પછી આપણી બ્રાન્ડના એમ્બેસેડર તરીકે જે હાથમાં આવ્યું એને સિલેક્ટ કરવાનો શું મતલબ છે?

માર્કેટીંગ પ્રચાર વિચારપૂવર્ક, વ્યૂહ રચના તૈયાર કરીને જ કરવો જોઇએ. આડેધડ જાહેરાતો કરવાથી માર્કેટમાં થોડા સમય માટે કોલાહલ-ઘોંઘાટ થશે, પણ આપણી પ્રોડક્ટ કે બ્રાન્ડને એનાથી કંઇ લાંબો ફાયદો નહીં થાય.

આવું ટાળવું જોઇએ.

આપણે કમ્પીટીશન (હરીફો) પાસેથી શું શીખી શકીએ?

કોઇ પણ ધંધામાં બે પ્રકારના હરીફો હોઈ શકે. એક, જે આપણાથી વધારે સફળ હોય. બીજા આપણા કરતાં ઓછા સફળ હોય.

આપણાથી વધારે સફળ હરીફો સાબિત કરે છે કે માર્કેટમાં જે કસ્ટમરો છે, તેમની જરુરિયાતોને તેમણે આપણાથી વધારે સારી રીતે સમજી છે, અને તેમણે એ જરુરિયાતોને સંતુષ્ટ પણ કરી છે. આ હરીફો આપણા ધંધામાં કયાં સુધારો કે ફેરફાર કરવાની જરૂર છે, એ આપણને શિખવાડી શકે છે.
બીજી બાજુ, જે હરીફો આપણી સરખામણીમાં પાછળ છે, તેમની પાસેથી આપણને એવા પગલાઓના ઉદાહરણો મળે છે, જે માર્કેટમાં નથી ચાલતા, નિષ્્ફળ જાય છે. આ હરીફો આપણે ધંધામાં શું ન કરવું જોઈએ એ આપણને શિખવાડે છે.
કમ્પીટીશનથી ડરવાને બદલે કે એના પર ગુસ્સો કરવાને બદલે દરેક હરીફ પાસેથી કશુંક શિખવાનું સલાહભર્યું છે. માર્કેટ એક ગતિશીલ જગ્યા છે. ત્યાં સતત ઘણું પરિવર્તન થતું રહે છે. આપણે સતત શીખતા રહીએ, સતત સુધારો કરતા રહીએ, તો અવિરત વિકાસના માર્ગ પર આગળ વધી શકીએ.

કયો ધંધો કરવો જોઇએ? આજકાલ શેમાં “ચાંદી” છે?

ઘણી વાર લોકો પૂછે કે આજ કાલ કઇ લાઇન સારી છે? કયો ધંધો કરવો જોઇએ?
પોતાની કરિયર કે ધંધાની લાઇનની પસંદગી કેવી રીતે કરવી એ પ્રશ્ન દરેકના મનમાં હોય, એ સ્વાભાવિક છે, અને આ પ્રશ્નનો ઉકેલ સારી રીતે શોધવામાં આવે, તો ભવિષ્યની ઘણી ભૂલો નિવારી શકાય અને પોતાની જિંદગીમાં ધારેલી ધંધા-વ્યવસાયિક સફળતા પણ મેળવી શકાય.
પોતાના માટે કરિયર કે ધંધો શોધતી વખતે મોટે ભાગે લોકો કોઇક સફળ લોકોના ઉદાહરણમાંથી પ્રેરણા લઇને એના જેવું જ કંઇક કરવાની કોશિશ કરે છે. સામાન્ય રીતે આજ કાલ જે ધંધોઓમાં તેજી હોય, એ લાઇનોમાં જવાની બધા કોશિશ કરે છે. આપણા કોઇ સગા-ઓળખીતાએ કોઇ એક ધંધા-વ્યવસાયમાં સારી પ્રગતિ કરી હોય, અને એ લાઇનમાં બીજા લોકો પણ સફળ થયા હોય, તો આપણને એમ લાગે કે આ ધંધામાં દાખલ થવા જેવું છે. આ લાઇનમાં “ચાંદી” છે. અમુક વર્ષો પહેલાં અનેક લોકો પોતાનો રેગ્યુલર ધંધો છોડીને શેર માર્કેટમાં દાખલ થયા. રીયલ એસ્ટેટમાં તેજી જોઇને એ ધંધામાં પણ લોકો આંખો મીંચીને દાખલ થયા.
ભણતરના આધારે થતા પ્રોફેશનલ કોર્સીસમાં પણ આ જ ટ્રેન્ડ જોવા મળે છે. ડોક્ટર, એન્જીનીયર, સી.એ. વગેરે લાઇનોમાં આપણું કોઇ સગું-ઓળખીતું સફળ થયું હોય, તો આપણે પણ એવું કરવાની પ્રેરણા થાય છે.
આ સારી વાત છે, અને જો એનો અમલ સારી રીતે થાય, તો એમાં કશું ખોટું ન હોવું જોઇએ.પરંતુ મોટે ભાગે આપણે જોઇએ છીએ કે કોઇના ઉદાહરણની નકલ કરીને કે દેખાદેખીનો શિકાર બનીને શરુ કરાયેલ ધંધા-વ્યવસાયો મોટે ભાગે નિષ્ફળ જાય છે.કોઇની ધંધાકીય સફળતાના આધારે આપણા ધંધાની લાઇન પસંદ કરવી એ કેવી રીતે ભૂલભર્યું સાબિત થઇ શકે છે એ આપણે જોઇએ.Slide6
1) સૌથી પહેલાં તો જે ધંધા-વ્યવસાયમાં આપણે જોડાતા હોઇએ, એના વિશે આપણી પાસે જરુરી નોલેજ અને આવડત હોવા જોઇએ. આપણો પોતાનો સ્વભાવ એ ધંધા-વ્યવસાયની જરુરિયાતોને માફક આવે એવો હોવો જોઇએ. જિંદગી જીવવાના આપણા અરમાનો-ઓરતાંઓ-સપનાંઓમાં આ ધંધો-વ્યવસાય બરાબર બંધબેસતો હોવો જોઇએ. આપણે એક સ્થળે રહીને આરામની જિંદગી જીવવા માગતા હોઇએ, તો જે ધંધામાં અવારનવાર ટ્રાવેલીંગ કરવું પડે, એ આપણને માફક નહીં આવે. આપણે જો લોકો સાથે ખુશીથી, હળીમળીને કામ ન કરી શકીએ, તો જે ધંધાઓમાં આપણે સતત લોકોના સંપર્કમાં આવવાનું આવે (દા.ત. શો-રુમ, ડૉક્ટર, કન્સલ્ટીંગ, એડવાઇઝર) એવા ધંધાઓ આપણને માફક નહીં આવે. આપણે એકલા કામ કરી શકીએ અને ઓછામાં ઓછો લોકસંપર્ક થાય એવા વિકલ્પો આપણે શોધવા જોઇએ. આપણો ધંધો જો આપણાં સપનાંઓને સાકાર કરવાનું યોગ્ય સાધન નહીં હોય, તો આપણે એમાં સફળ નહીં થઇ શકીએ.
2) આપણો ધંધો શરુ કરતી વખતે આપણને એ ધંધા માટે જ આવડત કે નોલેજ હોય, માત્ર એના જ આધારે જિંદગીભર એ ધંધો આપણે ચલાવી શકીશું, એ ભૂલભર્યું સાબિત થાય છે. આજના સમયમાં દરરોજ અનેક પરિવર્તનો આકાર લે છે. આવા ગતિશીલ સમયમાં જે સતત શિખતો રહે, અને સમયાનુસાર પોતાની જાતમાં, વિચારોમાં અને વર્તનમાં પણ પરિવર્તન કરતો રહે, એ જ વ્યક્તિ ધંધા-વ્યવસાયમાં સફળ થઇ શકે. આપણે જેની કોપી કરી હોય, એ માણસ પણ સમયાંતરે પોતાના ધંધા-વ્યવસાયમાં પરિવર્તનો લાવતો રહે છે, આપણે જો જરુર મુજબના પરિવર્તનો લાવવાની અનુકૂળતા ન વિકસાવી શકીએ, તો આગળ જતાં અટકી જઇએ.
3) હા, ધંધાની લાઇન પસંદ કરતી વખતે એટલું ચેક કરવું જરુરી છે, કે આપણી પ્રોડક્ટ કે સર્વિસની પૂરતી ડીમાન્ડ હોય,એટલા કસ્ટમરો માર્કેટમાં છે. જો માર્કેટમાં ડીમાન્ડ જ ન હોય, તો સફળતા મુશ્કેલ થઇ જાય છે. પરંતુ એક વાર ધંધાની ડીમાન્ડ છે, અે નક્કી થયા પછી, જે કોઇ ધંધો કે વ્યવસાય કોઇ કસ્ટમર વર્ગની જરુરિયાતો સારી રીતે સંતોષી શકે એ ધંધો જ લાંબા સમયની સફળતા હાંસલ કરી શકે. કસ્ટમરની જરુરિયાતો ન સંતોષી શકે એવો કોઇ પણ ધંધો લાંબો સમય ટકી શકે જ નહીં. જે ધંધાઓ માત્ર ધંધાર્થીના પ્રોફીટ માટે જ શરુ થાય છે, કસ્ટમરોનું ધ્યાન નથી રાખતા, એ જલદી બંધ થાય જ છે. આપણે જેની કોપી કરી હોય, એ ધંધો કસ્ટમરોની જરુરિયાતો કેવી રીતે સંતોષે છે, એના કરતાં વધારે સારી રીતે જો આપણે એ કામ કરી શકીએ, તો એના જેટલી કે એનાથી વધારે સારી સફળતા હાંસલ કરી શકીએ. પણ આપણને જો પ્રોફીટ માર્જીન એના જેટલું જ જોઇતું હોય, પરંતુ કસ્ટમરો-કર્મચારીઓ-સપ્લાયરો પ્રત્યેની નિષ્ઠા એના જેટલી રાખવાની તૈયારી ન હોય, તો નહીં ચાલે.
4) આપણે દેખાદેખીથી કોઇની લાઇન તો કોપી કરી નાખીએ, પરંતુ એની કામ કરવાની ધગશ, એનું કમીટમેન્ટ, એના વ્યાવસાયિક સંબંધો, એનું નેટવર્કીંગ, એની લોકોને મોટીવેટ કરીને એમની પાસેથી કામ કરાવવાની આવડત આપણે કોપી કરી શકતા નથી અને એને કારણે નિષ્ફળ જઇએ છીએ. ઘણાં લોકોને બીલ ગેટ્સ જેવી સંપત્તિ એકઠી કરવાની ઇચ્છા હોય છે, પરંતુ એ માણસે 20 વર્ષો સુધી એક પણ રજા લીધા વગર સતત કામ કર્યું છે, એ કેટલા જણ કરી શકે? આપણી નજર જો બીલ ગેટ્સના પરિણામો પર હોય, તો આપણાં પ્રયત્નો પણ એની કક્ષાનાં જ હોવા જોઇએ. દરેક વ્યક્તિની પોતાની ખૂબીઓ-ખામીઓ-ખાસિયતો હોય છે. આપણો ધંધો-વ્યવસાય આપણી આ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ નક્કી થવો જોઇેએ.
5) ધંધો-વ્યવસાય સિલેક્ટ કરવાની એક બીજી ભૂલભરેલી માન્યતા એ છે કે સંતાનોએ બાપ-દાદાના ધંધામાં જ જવું જોઇએ. જૂના જમાનામાં કરિયરના બહુ વિકલ્પો નહોતાં, ત્યારે આ ઇચ્છનીય હશે, પરંતુ આજના સમયમાં ડૉક્ટરનો દીકરો ડૉક્ટર જ બને કે બિઝનેસમેનના સંતાનો એનો જ ધંધો સંભાળે અને સફળ થાય એ જરુરી નથી. સંતાનો જો પોતાની મરજીથી એ ધંધો-વ્યવસાય પસંદ કરે, તો ખૂબ ખીલી ઉઠશે, પરંતુ એમને જો એ ધંધા-વ્યવસાયમાં રસ નહીં હોય, તો એ સરાસર નિષ્ફળ જશે જ. અમિતાભ બચ્ચનનો છોકરો એના જેટલો જ સફળ થશે, એ જરુરી નથી. ધીરુભાઇ અંબાણીના બંન્ને પુત્રોમાં એકસરખી આવડત અને એબિલીટીઝ હોત, તો બંનેનાં બિઝનેસ સામ્રાજ્યો એક કક્ષાનાં જ હોવા જોઇતા હતા. આપણે જોઇએ છીએ કે એ થઇ શક્યું નથી. કુમારમંગલમ બિરલા અને યશ બિરલા ભાઇઓ નથી, પરંતુ એક જ પ્રકારના કૌટુંબિક વારસામાંથી આવતા હોવા છતાં, જે કુમારમંગલમ કરી શક્યા એનો નાનકડો અંશ પણ યશ બિરલા કરી શક્યા નથી. માટે સંતાનોની ઇચ્છા, આવડત, એમના સપનાંઓ અને એમનો ઇન્ટરેસ્ટ આ બધાને અનુકૂળ હોય, એવા ધંધા-વ્યવસાયમાં જ દાખલ થાય, તો એ જરુર સફળ થશે.
ટૂંકમાં, કોઇ ધંધામાં “ચાંદી” હોતી નથી. કોઇ ધંધાની લાઇન સારી કે ખરાબ હોતી નથી. જે ધંધાના કસ્ટમરોની જરુરિયાતો સંતુષ્ટ કરવાની આપણી ઇચ્છા, આવડત અને મનોવ્રુત્તિ આપણામાં હોય, એ ધંધો આપણા માટે સારો. ધંધાની સફળતા માત્ર એ ધંધાની લાઇનમાં નહીં, પણ ધંધો ચલાવનારાની પર્સનાલિટી અને એટીટ્યૂડ પર પણ એટલી જ આધારિત હોય છે.
– સંજય શાહ (SME બિઝનેસ કોચ. લેખક: “બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ સિમ્પ્લીફાઇડ”)

અતિ ઉત્સાહી ક્રોસ-સેલીંગના કારણે આપણે કસ્ટમર કેવી રીતે ગુમાવી શકીએ?

પ્રમોદભાઇનું આખું ફેમિલી અમદાવાદના એક નામાંકિત આંખના સર્જન પાસે તેમના આંખોને લગતા પ્રોબ્લેમ્સના સોલ્યુશન માટે જતું. પંદર વર્ષોથી આ વ્યવહાર ચાલતો. ફેમિલીના દસેક મેમ્બરો ડોક્ટર પાસેથી સારવાર લેતા.
પરંતુ છેલ્લા એક વર્ષથી પ્રમોદભાઇ અને આખા ફેમિલીએ એ ડોક્ટર પાસે જવાનું બંધ કર્યું છે, અને બીજા આઇ-સર્જન શોધી લીધા છે. ડોક્ટરે એક સાથે દસ પેશન્ટ ગુમાવ્યા છે.
કારણ?
 Marketing Blog by Sanjay Shah (Author: Business Management Simplified)
ડોકટર હજી પણ એ જ છે, અને એમની સારવારમાં કોઇ કમી નથી થઇ. પરંતુ, છેલ્લા અમુક સમયથી ડોક્ટરની ક્લિનિકમાં જવાનો બધાને કંટાળો આવે છે, એક ત્રાસ અને તાણનો અનુભવ થાય છે.
વાત કંઇક એવી છે કે બે વર્ષ પહેલાં એ ડોક્ટરને કોઇ કે સલાહ આપી કે તમારી પાસે આંખના દર્દીઓ આવે છે, એમને બધાને ચશ્માની જરુર તો પડે જ. તો તમારી ક્લિનિકમાં જ એક ઓપ્ટીશીયનને બેસાડીને એ સેવા પણ ઉપલબ્ધ કરી દેવામાં શું વાંધો છે? પેશન્ટ્સને પણ સુવિધા થશે અને તમને પણ એ ઓપ્ટીશીયનના નફામાંથી કંઇક ભાગ મળશે જ. ડોક્ટરને ગળે આ વાત ઉતરી. તેમણે પોતાના એક ઓળખીતા ઓપ્ટીશીયનને ક્લિનિકમાં જગ્યા આપી. દરેક પેશન્ટ જેવો આવે એટલે ડોક્ટર એની આંખો ચેક કરે એ પહેલાં, આ ઓપ્ટીશીયન એની આંખના નંબર ચેક કરે. ડોક્ટરે ચેક કર્યા પછી પાછો એ પેશન્ટને ઓપ્ટીશીયન પાસે મોકલવામાં આવે, જેથી એના ચશ્મા અંગે એને માર્ગદર્શન આપી શકાય.
ડોક્ટરનું માનવું હતું કે આ વ્યવસ્થાથી પેશન્ટ્સને ફાયદો થશે. પરંતુ થયું બિલકુલ ઊલટું. દાયકાઓથી ડોક્ટર પાસે આવતા પેશન્ટ્સ આ ઓપ્ટીશીયનના વર્તનથી કંટાળવા માંડ્યા.
ઓપ્ટીશીયન જરા વધારે ઉત્સાહી હતો. ડોક્ટર કરતાં વધારે એનો પોતાનો રુઆબ હતો. એ પેશન્ટ્સ સાથે જરુર કરતાં વધારે વાતો કરતો. એમને યેન-કેન-પ્રકારેણ મોંઘા ભાવના કોન્ટેક્ટ લેન્સ, ગ્લાસ અને ફ્રેમ પરણાવવાની કોશિશ કરતો. એક કરતાં વધારે ચશ્મા બનાવડાવવા આગ્રહ કરતો. કોઇ પેશન્ટ ના પાડે તો એમની સાથે ઉદ્ધતાઇથી પણ વાત કરતો અને કટાક્ષ પણ કરતો. પેશન્ટ્સને આ ઓપ્ટીશીયન પાસે જવામાં ખૂબ સ્ટ્રેસ થતું.
ધીરે ધીરે ડોક્ટર સારા હોવા છતાં, આ ઓપ્ટીશીયનના કારણે પેશન્ટ્સ એમની પાસે જવાનું ટાળવા માંડ્યા. આંખના ડોકટરો પાસે આખા ફેમિલીઓ આવતા હોય, એટલે અમુક ફેમિલીઓ ડ્રોપ થતાં જ ડોક્ટરને પેશન્ટ્સની સંખ્યામાં ખાસ્સો ફરક દેખાવા મંડ્યો. અમુક પેશન્ટ્સ સાથે વાત કરતાં ડોક્ટરને ખ્યાલ આવી ગયો, કે એમની ક્યાં ભૂલ થઇ હતી. એમણે એ ઓપ્ટીશીયનને કાઢીને ફરીથી માત્ર આંખની તપાસ અને સારવાર પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. પરંતુ ગુમાવેલા પેશન્ટ્સને પાછાં મેળવતાં ખૂબ સમય લાગશે જ.
કીટલી જો ચા કરતાં વધારે ગરમ થઇ જાય, તો ઘણાંયને દઝાડે. આપણી કંપનીમાં કીટલીઓને કાબૂમાં રાખવી સલાહભર્યું છે.
– સંજય શાહ (SME બિઝનેસ કોચ. લેખક: “બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ સિમ્પ્લીફાઇડ”)

માર્કેટીંગને સહેલાઈથી કેવી રીતે સમજી શકાય?

માર્કેટીંગ વિશે બિઝનેસ વર્તુળોમાં ખૂબ જ ગેરસમજ પ્રવર્તે છે. પરંતુ માર્કેટીંગને સહેલાઈથી સમજવું શક્ય છે.

માર્કેટીંગ એટલે ગ્રાહકની જરુરિયાતોને સમજીને એને સંતોષવી અને એ મારફતે આપણી કંપની માટે નફો કમાવવો. આપણે જો આપણા કસ્ટમરને ઓળખી લઇએ અને એને શું જોઈએ છે એ બરાબર સમજી લઇએ, તો માર્કેટીંગ અંગેનો બિનજરૂરી હાઉ નીકળી શકે.

પણ કસ્ટમરને અને એની જરુરિયાતોને સમજવી કેવી રીતે?

બહુ આસાન છે. આપણે એક કસ્ટમરને ખૂબ આત્મીયતાથી ઓળખીએ છીએ. એનો ગમો-અણગમો, એની પસંદ-નાપસંદ, એની જરુરિયાતો એ બધું જ આપણે ખૂબ નજીકથી, ખૂબ બારીકાઈથી જાણીએ છીએ. આ કસ્ટમર એટલે આપણે પોતે.

આપણે કોઇ પણ પ્રકારની પ્રોડક્ટ કે સર્વિસનો ધંધો કરતા હોઈએ. આપણી એ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ સિવાયની દરેક વસ્તુ કે સેવા આપણે બહારથી ખરીદીએ છીએ. એટલે એ દરેક ખરીદીમાં આપણે એક કસ્ટમર છીએ. એ દરેક પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદવાનું નક્કી કરતી વખતે આપણી અંદર એક વાર્તાલાપ ચાલે છે. દરેક પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદતી વખતે આપણે બધા જ વિકલ્પોને આપણે આપણી પસંદગીઓ અને જરુરિયાતો તથા અમુક અન્ય ધારાધોરણોના આધારે મૂલવીએ છીએ, અને જે પ્રોડક્ટ આપણા મૂલ્યાંકનમાં પ્રથમ નંબરે આવે છે, એના પર પસંદગી ઉતારીએ છીએ.

અમુક દુકાનદારો આપણી સાથે જે રીતે વર્તન કરે છે, એ આપણને ગમે છે, તો બીજા દુકાનદારોનું વર્તન આપણને નથી ગમતું.
અમુક કંપનીઓનો સ્ટાફ, એમના સ્ટોરની ડીઝાઇન, એમની કામ કરવાની પદ્ધતિ, એમની કસ્ટમરો અંગોની પોલીસીઓ આપણને ગમે છે. આવી કંપની કસ્ટમરને સુખદ અનુભવ કરાવે છે. બીજી અમુક કંપનીઓમાં આ જ બાબતો આપણને નથી ગમતી. કસ્ટમરને આવી કંપનીઓ ખરાબ અનુભવ કરાવે છે.

અમુક પ્રોડક્ટ્સ કે સર્વિસમાં આપણને અમુક ફીચર્સ ગમે છે. આવી પ્રોડક્ટ્સ-સર્વિસ આપણે વારંવાર ખરીદીએ છીએ, અને બીજાંઓને પણ એ ખરીદવાની ભલામણ કરીએ છીએ. આવી પ્રોડક્ટ-સર્વિસની બ્રાન્ડ વેલ્યુ અને કસ્ટમરોની સંખ્યા વધતી રહે છે.

બીજી પ્રોડક્ટ્સમાં અમુક બાબતો આપણને નથી ગમતી. આવી પ્રોડક્ટ્સ-સર્વિસ એક વાર આપણે ખરીદી લીધી, તો ફરીથી કોઇ ભાવે પણ ખરીદવાનું પસંદ નહી કરીએ, અને બીજાંઓને પણ એ સામે ચેતવીએ છીએ. આવી પ્રોડક્ટ્સની બ્રાન્ડ વેલ્યુ અને કસ્ટમરોની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.

આપણને એક કસ્ટમર તરીકે કોઇ કંપનીનું જે કંઇ ગમ્યું, એવું આપણી કંપનીમાં કરીએ તો આપણા કસ્ટમરોને પણ એ ગમશે. કોઇ પ્રોડક્ટ િવશે કંઇક ગમ્યું તો એવી બાબતો આપણી પ્રોડક્ટમાં સામેલ કરીએ તો આપણી પ્રોડક્ટ પણ ખૂબ ચાલશે જ.

એક કસ્ટમર તરીકે આપણને થતા સારા-નરસા અનુભવો પરથી આપણે સહેલાઈથી સમજી શકીએ, કે આપણે માર્કેટીંગમાં શું કરવું જોઈએ અને અને શું ન કરવું જોઈએ. બસ આપણે કોઇ પણ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદતી વખતે આપણા આંખ-કાન-મગજ અને આપણું મન ખુલ્લું રાખીએ, તો માર્કેટીંગની આંટીઘૂંટીને આપણા જાત અનુભવે, ખૂબ જ આસાનીથી સમજી શકીએ.

તમારા કસ્ટમરને ઓળખો – માર્કેટીંગ માટે એક ઉદાહરણ કેસ સ્ટડી

મુંબઈ નજીક ગુજરાતનું એક બીચ-હોલી ડે માટેનું જાણીતું સ્થળ છે. દર વર્ષે હજારો લોકો પોતાનુ સ્વાસ્થ્ય સુધારવા, હવા-ફેર કરવા કે માત્ર રીલેક્ષ થવા એની મુલાકાત લે છે. આ ગામમાં જમવા માટે ત્રણ ચાર સીધા-સાદા રેસ્ટોરન્ટ્સ-ભોજનાલયોની સુવિધાઓ છે. એમાંના બે વિશે આજે આપણે વાત કરીએ.
ધારો કે એકનું નામ છે પૂર્તિ ભોજનાલય અને બીજાનું નામ છે, ત્રુપ્તિ ભોજનાલય.
પૂર્તિ ૨૦ વર્ષ જૂનું ભોજનાલય છે.  પણ ૨૦ વર્ષોથી ડગુ-મગુ રીતે જ ચાલે છે. એનો બહુ ખાસ વિકાસ થયો નથી. એના માલિક-સંચાલકનું ફેમિલી વર્ષોથી આ જ વ્યવસાયમાં છે. ૧૫ વર્ષ સુધી ગામમાં એ એક જ ભોજનાલય હતું, કોઇ હરીફાઈ નહોતી. પાંચેક વર્ષોથી બે-ત્રણ નવા ભોજનાલયો શરુ થયા છે. છેલ્લા અમુક વર્ષો થી એ ગામમાં આવેલ એક પ્રખ્યાત આશ્રમના ઓફિશિયલ ભોજનાલય તરીકે પણ તેને માન્યતા મળેલી, જે ગયા વર્ષે પાછી ખેંચવામાં આવી. પૂર્તિની કોશિશો ચાલુ છે, પરંતુ ટકી રહેવા સિવાય કંઈ ખાસ પ્રગતિ થઈ શકી નથી.
બીજી બાજુ, પાંચ વર્ષ અગાઉ શરુ થયેલ ત્રુપ્તિ ભોજનાલયને કોઈનો સપોર્ટ નથી. એનો માલિક-સંચાલક એકલે હાથે બધું વિકસાવી રહ્યો છે. પાંચ જ વર્ષોમાં ત્રુપ્તિ ભોજનાલય પૂર્તિ કરતાં ખૂબ આગળ વધી ગયું છે. ગયા વર્ષે પેલા આશ્રમના મેનેજમેન્ટે પણ પોતાના ઓફિશિયલ ભોજનાલયની માન્યતા પૂર્તિ ને બદલે ત્રુપ્તિને આપી.
જમવાની થાળીના બંન્નેના ભાવ અને દેખીતી રીતે બીજું બધું પણ સરખું હોવા છતાં, પૂર્તિને ૨૦ વર્ષોમાં જે સફળતા નથી મળી શકી એનાથી અનેકગણી સફળતા ત્રુપ્તિને પાંચ જ વર્ષોમાં કેવી રીતે મળી શકી?
કોઇ વ્યક્તિ પૂર્તિમાં જમવા જાય તો તરત જ એને અનુભવ થવા મંડે કે અહીં આવીને એણે ભૂલ કરી છે. એમની સર્વિસ એકદમ થર્ડ કલાસ. સ્ટાફ દર અમુક મહિને બદલાયા કરે એટલે નવા માણસો કસ્ટમરને બહુ સારી સર્વિસ આપી જ ન શકે. ગ્રાહકો ઓછું તીખું કે મોળું કે એવું કંઇક વિનંતી કરીને માંગે તો ધરાર ના પાડી દેવામાં આવે. સૌથી મોટી વાત તો એ કે પૂર્તિ ભોજનાલયના માલિકનો જીવ સાવ ટૂંકો. દરેક વાતમાં કંજૂસાઈ કરે. પીરસનારાઓને ખાસ સૂચના કે ગ્રાહકોને ઓછું જ આપવાનું. ત્રણ-ચાર વખત બોલાવે ત્યારે એક વાર વસ્તુ મળે. મીઠાઈ-ફરસાણ જેવું કંઇ બનાવ્યું હોય, તો માલિક પોતે જ એને પીરસે, વાનગીને જીવની જેમ સાચવે અને બનતી તમામ કોશિશ કરે કે ગ્રાહકોને એ ઓછામાં ઓછું જ મળે. એક વાર ત્યાં જમવા જનારને આ હદબહારની કંજૂસાઈનો અનુભવ તરત જ થઈ જાય. પૂર્તિના માલિકનું એવું માનવું છે કે જમવા આવનારા પૈસા વસૂલ કરવા માટે “બેટીંગ” કરે, અકરાંતિયાની જેમ ખાય, એટલે એમના પર બ્રેક મારવી જ પડે.
બીજી બાજૂ, ત્રુપ્તિ ભોજનાલયમાં એનાથી સાવ ઊલટું. ત્યાંના માલિક ગ્રાહકોનું ખૂબ ધ્યાન રાખે, વિનંતી મુજબ ભાવતી વસ્તુઓ બનાવી આપે, સાચા દિલથી, આગ્રહ કરી કરીને ખવડાવે. એક વાર ત્યાં જમવા જનારને ત્યાં વારંવાર જવાની ઇચ્છા થાય અને બીજાને પણ ભલામણ કરે. ત્રુપ્તિ ભોજનાલયના માલિકનું એવું માનવું છે કે આ સ્થળે ફરવા આવતા મોટા ભાગના લોકો સુખી ઘરના અને સ્વાસ્થ્ય અંગે જાગ્રત લોકો હોય છે. સામાન્ય રીતે આ લોકો જરૂર કરતાં વધારે ખાતા જ નથી. અને કદાચ અમુક લોકો “બેટીંગ” કરે, તો પણ ખાઈ-ખાઈને કેટલું ખાય? અહીં આવતા મોટા ભાગના ગ્રાહકોને સાફ-સુથરી જગ્યા, સારું ખાવાનું અને સારી સર્વિસની તલાશ હોય છે. પોતે પોતાના ત્રુપ્તિ ભોજનાલયમાં ગ્રાહકની એ જરુરિયાતોને પૂરી પાડવાની કોશિશ કરે છે.
પોતાના ગ્રાહકોને સમજી ન શકવાને કારણે અને અતિ લોભ-વૃત્તિને કારણે પૂર્તિ ભોજનાલયનો માલિક આગળ વધી શકતો નથી. બીજી બાજુ પોતાના ગ્રાહકની જરુરિયાતોને બરાબર ઓળખીને એને અનુરૂપ સેવા આપવાનો ત્રુપ્તિ ભોજનાલયના માલિકનો વ્યૂહ માર્કેટીંગની પાયાની બાબતોના સફળ અમલનું ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
– સંજય શાહ (SME બિઝનેસ કોચ. લેખક: “બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ સિમ્પ્લીફાઇડ”)

एक सामान्य भारतीय का श्री नरेन्द्र मोदी को खुला निवेदन पत्र

आदरणीय श्री नरेन्द्र मोदी साहब,

सादर प्रणाम |

भारत देश का एक सामान्य नागरिक भी अपनी महेनत, मनोबल और महत्त्वाकांक्षा के बल पर सर्वोत्तम स्थान पर पहुंच सकता है, इस बात का ज्वलंत प्रमाण पेश कर ने के लिए आप को हार्दिक अभिनंदन तथा इस देश में सुराज्य लाने के आप के संकल्प और प्रयासों की सफलता के लिए हार्दिक शुभकामनाएं |

आप को यह पत्र लिखने की प्रेरणा मुझे मिली है उस आशा से जो आप के आगमन ने मेरे जैसे करोडों सामान्य भारतवासियों के मन में जगाई है | राजनीति और politicians पर से हम भारतवासियों का भरोसा उठ गया था, जो आपने पुन:स्थापित किया है |

भारत की विकासयात्रा को सही पटरी पर लाने के लिए अाप को बहुत सारे और बहुत बड़े काम करने हैं | और आप सारी कोशिशें करेंगे ऐसा हमें विश्वास है | लेकिन इन बड़े कामों की योजना बनाते वक्त आप हमारे जैसे करोड़ों छोटे लोगों के जीवन की समस्याओं पर थोडा गौर करके इन समस्याओं को सुलझाने के हेतु को केन्द्र में रखकर सरकार की नीतियां बनायेंगे, तो आप के आगमन से पैदा हुइ आश साकार स्वरुप ले पाएगी | मैं और मेरे जैसे भारतवर्ष के अन्य सामान्य नागरिकों की आप से कुछ अपेक्षाएं हैं, जो मैं यहां प्रतिघोषित करता हुं |

१) किसी भी सरकारी डीपार्टमेन्ट से छोटा या बडा कोई भी काम कराना हो तो भारत में किसी ना किसी सरकारी अफ्सर या politician को पैसा देकर “सेटींग” करनी ही पडती है | एक बार एक किसी पावरफूल व्यक्ति के साथ “सेटींग” हो गइ फिर फटाफट काम होने लगता है | भारत की यह अनोखी Single Window Clearing System, यह “सेटींग” बिझनेस, बन्द हो और योग्यता अनुसार काम हो ऐसी अपेक्षा |

२) बचपन से ही भारतवासीयों को पुलिस से डरने का सिखाया गया है | भारत के politicians इस डर को अच्छी तरह से समझ गये हैं और लोगों को डराकर अपना काम कराने के लिए पुलिस को use करते हैं | नीडर भारत के लिए निष्पक्ष पुलिस की आवश्यकता है | पुलिस को politicians के डर से मुक्ति मिलेगी तो ही पब्लिक को पुलिस के डर से मुक्ति मिलेगी | सामान्य भारतवासी को खुद को हुए अन्याय की फरियाद करनेे के लिए पुलिस स्टेशन तक जाने में जो डर लगता है, उस डर को दूर करने का निवेदन |

३) कोइ भी व्यक्ति अपना १००% तभी दे सकता है, जब वह भयमुक्त हो | लोगों को सरकार से यह अभयदान मिल सकता है, लेकिन आज पुलिस या कोइ भी सरकारी अमलदार खुद ही आमजनता को डराकर, भयभीत करके उनका फायदा उठाते हैं | हर राज्य में एक कोमन फोन-नंबर की हेल्प-लाइन देकर लोगों को किसी भी सरकारी अमलदार से भयमुक्ति दिलायें ऐसी प्रार्थना |

४) जनता को हेल्प करने के लिए हम अलग-अलग प्रकार की हेल्प-लाईन तो चालु कर डालते हैं, लेकिन कुछ महिनों बाद उसे attend करनेवाला ही कोइ नहीं होता | अगर होता है, तो वह कोइ गुस्सेवाला भूखा-प्यासा, पीडित आदमी होता है, जो हेल्प कम करता है, भौंकता ज्यादा है | हेल्प-लाइन पर बिच-बिच में फोन कर के वह सो न जाय ऐसी व्यवस्था हो तो सही मदद होगी |

५) दूसरा डरावना शब्द है Taxes | एक तो अनेक प्रकार के टैक्ष और उपर से उनका पेपरवर्क | टैक्ष के सारे कायदे कानून इतने पेचीदे हैं की उन सब का पालन करना अत्यंत मुश्किल है | टैक्ष की पूरी प्रक्रिया को सरल बनाना जरुरी है | दूसरी यह मान्यता की सरकार को टेक्ष देंगे तो ९०% हिस्सा politicians और सरकारी कर्मचारी “खा” जाएंगे | यह खाना-पीना बन्द हो और जनता से मिले टैक्स का सही उपयोग हो ऐसी गुज़ारीश |

६) भारत में सरकार कोइ भी प्रोजेक्ट के पीछे १०० रुपये खर्चेगी तो उस में से २५ रुपयों का ही काम होगा ऐसी मान्यता है | बाकी की रकम अनेक जरुरतमंद लाभार्थी लोगों में बंट जाएगी | यह जरुरतमंदों में बंटवारा बन्द हो और पूरी रकम नियत प्रोजेक्ट पर खर्च हो ऐसी पारदर्शक व्यवस्था करने की प्रार्थना | हमारा देश गरीब नहीं है, लेकिन सरकार-Politicians और सरकारी कर्मचारियों के लोभ-लालच की वजह से बहुत धन लीकैज हो रहा है | इस लीकैज को त्वरा से भरें |

७) कश्मीर के ओमर अब्दुल्लाह जब राजनीति में आये तब एक टी.वी. इन्टरव्यू में उन्होंने कहा था “मेरे पिताने कहा कि पोलिटीक्स एक अच्छी लाईन है, इस लिए मैंने राजनीति में आने का निर्णय लिया |” शायद ओमर अब्दुल्लाह उस वक्त नासमज थे इस लिए उनके दिल की बात ज़बान पर आ गई | लेकिन अकेले फारुक अब्दुल्लाह ही नहीं, भारत के सारे politicians राजनीति को Profession नहीं लेकिन एक Business मानते हैं, और ज्यादातर किस्सों में देश और उसकी प्रजा को लूटने का कारोबार चलाते हैं | यह धन्दा बन्द करें |

८) किसी भी सरकारी अस्पताल में सारी सुविधाओंका बजेट पास होते हुए भी आम जनता को सही ट्रीटमेन्ट नहीं मिल सकती | सरकारी अस्पताल world class सुविधा और सर्विस दे पायें ऐसी व्यवस्था की अभिलाषा |

९) सफाई के लिए जरुरत से ज्यादा स्टाफ और साधन होते हुए भी हमारे देश का कोई भी जाहीर स्थल हमेशा गंदा ही रहता है | रेल्वे-बस स्टेशन, होस्पिटल्स, स्कूल्स, सरकारी दफ्तर, राह-रस्ते, गार्डन सब कुछ एरपोर्ट की तरह साफ-सुथरा और चकाचक रखने का बजेट तो पास हो जाता है, लेकिन काम नहीं होता | सिर्फ बजेट ही नहीं, काम भी उसी क्वोलिटी का हो यह देखें | इस परिस्थिति में १००% सुधार संभव भी है, और अपेक्षित भी है |

१०) कोई भी सरकारी नौकरी मतलब “चांदी” | सरकारी नौकरी मतलब बिना काम किये पैसा कमाने का लाइसन्स | सरकारी नौकरी मतलब “उपर की कमाई” का अविरत स्त्रोत | सरकारी नौकरी सब से पहले एक सेवा कार्य है, और अपने कार्य से देश की सेवा कर के रोजगार पाने का एक प्रामाणिक ज़रिया है, यह भावना सरकारी दामादों के मन में जाग्रत हो ऐसे ठोस कदम की अपेक्षा |

११) सरकारी दफ्तरों में काम करनेवाले अफ्सरों को यहां-वहां तबादला कराने की और उनका promotion करने की सत्ता politicians के पास होने से अफ्सर खुले मन से काम नहीं कर सकता | वह डरा हुआ रहता है | अफ्सरों की भर्ती, तबादले या प्रमोशन को योग्यता के आधार पर पारदर्शक बनायें |

१२) जिन commercial activities में सरकार की कंपनियां (PSUs) हैं, उन में से ज्यादातर PSUs में जरुरत से बहुत ज्यादा स्टाफ और अन्य resources हैं फिर भी उन के private sector के competitors से उनका नफा कम है, या वह नुकसान कर कहे हैं | उन सब को अपनी कार्यक्षमता और profitability बढ़ाने का मौका दिया जाय | और अगर वह ऐसा न कर पायें तो उन्हें Private कंपनियों को सोंपा जाय |

१३) देश के अलग अलग राज्यों में कुछ ऐसे विस्तार हैं, जहां किसी लोकल गुंडे, politician, ग्रुप या किसी कौम की सरकार चलती है | ऐसी हर parallel government को चुन-चुन कर उस के उपर भारत के सार्वभौमत्व को स्थापित करने का आवेदन |

१४) इन्फ्रास्ट्रक्चर के लिए बडे बडे प्रोजेक्ट तो बन जाते हैं, लेकिन उन्हें आम आदमी कैसे use कर पाये ऐसा ध्यान में रखा जाय, तो बहुत अच्छा होगा | यहां मुंबइ के T2 जैसे टर्मिनल, या बडे हाइ-वे तो बन जाते हैं, लेकिन उनके अंतिम फिनिशिंग या योग्य signage जैसे छोटे काम बाकी छोड दिये जाते हैं, जिससे सामान्य जनों का समय-शक्ति व्यय होता है और उन्हें काफी असुविधाओंका सामना करना पडता है |

१५) आज ज्यादातर सरकारी स्कूलों या कोलेज में शिक्षा का स्तर एकदम निम्न कक्षा पर चला गया है | बच्चों को डीग्रीयां तो मिलतीं हैं पर उन्हें कुछ प्रेक्टिकल ट्रेनिंग न मिलने की वजह से वह किसी काम के पात्र नहीं होते | शिक्षा-व्यवस्था खराब होने की दूसरी एक वजह है, शिक्षकों की गुणवत्ता | पगार कम होने की वजह से अच्छे लोग शिक्षक बनना पसंद नहीं करते | अर्थहीन शिक्षा-व्यवस्था बेरोजगारी की मुख्य वजह है | शिक्षा को अर्थपूर्ण बनाने की बिनंती |

१६) भारत में बेरोजगारी का एक दूसरा बडा कारण है, Unions | इधर भी अलग-अलग राजनैतिक पार्टीयां कम से कम काम करके ज्यादा लाभ पाने के सपने दिखाकर employees की आदतों के साथ बिझनेस की कार्यक्षमता और profitability बिगाड रहीं हैं | Labour laws में उचित परिवर्तन की आवश्यकता है | नौकरी मिलना नहीं बल्की काम पाना हक होना चाहिए | जोब मार्केट में राजनैतिक पार्टीयां तथा युनियनों की दखल बन्द होंगी तो ही सब का भला होगा |

१७) Information Technology का सही उपयोग करें | आम जनता को रोज काम आनेवाली information किसी वेबसाइट या और किसी माध्यमों से समय पर मिले तो हर साल लाखों दिनों का समय बच जाएगा | इन्डीयन रेलवे की online बूकींग की साइट तत्काल के बूकींग के समय दो घंटों तक खुले ही नहीं ऐसा नहीं होना चाहिए | इस के जैसे अनेक उपायों से आमजनता का अधिकांश समय बचेगा जो देश के आर्थिक विकास में उपयुक्त हो सकता है |

१८) मुंबइ जैसे शहरों में फुटपाथों पर चलने की जगह ही नहीं हैं | फूटपाथ पर फेरिवालों तथा व्यापारियों का कब्ज़ा है | फुटपाथ मुक्त हों तथा चलने योग्य बनें ऐसी अपेक्षा |

१९) मुंबइ को Shanghai जैसा बनाने के वायदे देकर काफी सरकारोंने अनेक प्रोजेक्ट पास करवाकर करोडों रुपयों का खान-पान किया है | मुंबइ के ज्यादातर रास्तों पर कहीं भी 100 मीटर का अच्छी गुणवत्ता का, बिना उबड-खाबड का रास्ता नहीं है | Shanghai जैसा बनाने के लिए अनेक लोगों ने Shanghai की यात्राएं कीं, बडे बजेट पास करवाये, और अंत में हमें खड्डे ही मिले हैं | ऐसी सपनों की सौदागरी बन्द होगी ऐसी उम्मीद |

२०) मुंबइ की लोकल ट्रेन तथा सीटी बस सर्विस अच्छी है लेकिन उसे आधुनिक और कार्यक्षम बनाने की जरुरत है | सफाइ, सुरक्षा पर ध्यान जरुरी है | ट्रेन-बस की डिझाईन या उस संबंधी अन्य कोइ निर्णय लेने वाले बडे लोग इन ट्रेन-बस में सफर करें और लोगों को क्या परेशानियां होतीं हैं उस का वास्तविक अनुभव करें ऐसा compulsory बनायें | मुंबइ जैसी पब्लिक ट्रान्सपोर्ट व्यवस्था सारे शहरों में स्थापित करें ऐसी अपेक्षा |

२१) न्याय व्यवस्था में भरपूर परिवर्तन जरुरी है | तारीख-पे-तारीख की वजह से Indian Judiciary पर से आम जनता भरोसा उठ गया है | “कानून है” यह सबूत न्याय व्यवस्था की ओर से पेश हो ऐसी व्यवस्था करेंगे तो बडी महेरबानी होगी |

२२) भारत में किसी भी सरकारी दफ्तर में जाएंगे तो अपना काम कितने समय में पूरा होगा इस की कोइ गेरंटी नहीं है | सरकारी कर्मचारीयों में उन के तथा आम जनता के समय की कीमत के विषय में जाग्रति आये और उन में कोइ भी काम पूर्वनिश्चित समय-अवधि में पूरा हो ही जाय ऐसी accountability स्थापित करेंगे तो करोडों मानव दिनों का समय बचेगा |

भारत को सोने की चिड़िया कहा जाता है, लेकिन भारत के politicians और कुछ multinational कंपनियां हीं इस का साक्षात्कार कर रहे हैं | उपर कथित बातों पर कुछ ठोस काम होगा, आम जनता की जिंदगी आसान होगी तो मेरे जैसे सामान्य नागरिकों को भी भारत सोने की चिड़िया ही महसूस होगी |

हार्दिक शुभेच्छाओं के साथ आभार…

– भारत का सामान्य नागरिक

Here is what stops India’s industrial growth.

India is shining…! Or, that is what the government wants us to believe. The emptiness of this claim is visible in the decelerating economic growth since last few years. The reasons for this disappointing performance are not difficult to find.

It is very difficult to be an entrepreneur in India. Even though the country needs a lot of entrepreneurs, it is hostile to entrepreneurship. The Indian government and its bureaucracy has always treated Business and Industry as a milking cow. Officially, businesses are imposed various types of taxes and levies. The impossible maze of rules and regulations encourage another unofficial extraction of money from the businesses in the form of palm-greasing amount for various permissions, licenses, certificates etc.

This all has lead to a step-motherly treatment to industry and entrepreneurs. Instead of building sound infrastructure and facilitative rules and regulations, the government and politicians don’t leave a single opportunity to strangle the business and industry. I saw a live example of the negligence, exploitation and apathy of the government towards industry during visits to Silvassa and Daman, the union territories on the border of Gujarat.

1) Even though thousands of SME units are located in this region, the infrastructure in Daman and Silvassa is at its worst. As soon as we enter Kachigam from Vapi, the miserable quality of road welcomes you. The one kilometer stretch passing through one of the industrial area, takes at least 10 minutes, with not even 5 meters of flat road to be found anywhere. Driving this through this road is a hellish experience. Theoretically, every year some money is sanctioned for improving this road, but the condition is simply unchanged. The pathetic condition of this road has remained the same since many years.

2) The poor infrastructure has grave impact on the industries here. A lot of international companies fail the units here in their internal evaluation audit only because the infrastructure in the vicinity is not conductive for the business. This puts the industries here at a huge disadvantage.

3) The Daman-Silvassa has an independent Member of Parliament to represent this region. But, instead of helping the industries in this region through proper infrastructure and facilities, the politicians here seem to be busy ‘developing’ their own future. Instead of helping the industry which brings jobs and prosperity to the region, their lieutenants are known to harass the industrialists by running a parallel government in the industrial belt milking the entrepreneurs for ‘maintaining’ the region. Every now and then, these pseudo ‘governors’ drop in for various favors, including seeking financial contributions from the owners of the units in the area. These people, ‘blessed’ by the reigning politician, ensure that all types of contracts go to them only and their own people are employed in these companies, regardless their qualification or suitability for the post.

4) It seems the poor central government does not have funds to maintain roads and other infrastructure in Daman-Silvassa and hence the volunteers from the ruling MP’s cadre have to work hard to go and collect the ‘contribution’ themselves from the industry owners, to build the roads and maintain the infrastructure. In spite of the ‘hard work’ of these volunteers in the form of collecting repeated contributions, the roads are not in place. May be the pit is too deep to be filled.

India will have to wait to grow its industry till all such deep pits are filled.  Till then, the industry will continue to struggle for growth and the country will have to continue to live “in the pit…”

Narendra Modi, please MODIfy public transport in Ahmedabad

Narendra Modi has undoubtedly done a lot to MODIfy Gujarat.

His no-nonsense approach towards getting things done is what India needs. In the absence of any other equally resolute, determined, articulate and confident leader who also has huge public acceptance, he remains the only hope for a MODIfied India. He has clearly shown by his work in Gujarat that he has all the credentials to surely make a positive difference to India.

But, among all the good and great things that he has done for Gujarat. There is one small thing which needs his attention. And that is, public transport in Ahmedabad. My recent and earlier visits to the city showed that the Ahmedabad Municipal Transport Service (AMTS) is anything but efficient. The frequency is bad, buses are in bad shape, the drivers are careless and always-in-hurry and the service is pathetic.

The auto rickshaw service in the city is worse. The metering system is almost 30-years old. The auto drivers are always aiming at fleecing the passengers for some easy money by taking new people in the city for a ride literally. The general attitude of the autowallas in the city is rude and greedy. I have hardly come across any co-operative auto man in Ahmedabad. Their lot in the railway station area is the worst. They don’t follow metering system and even the Traffic Police don’t do anything even after told to intervene.  There is also a shared auto system (called ‘shuttle’) in the city which carries at times EIGHT passengers along with the driver. I have sat in such a ‘shared’ auto with 7 others… It is downright risky. But in the absence of any other viable transport system, people have to take such risks.

Ahmedabad is growing in all directions, but this growth will not sustain if corresponding public transport facilities are not added. Currently, public transport infrastructure in the city is grossly inadequate, and traffic police is virtually invisible to control the menace of auto rickshaws.

NaMo should intervene and influence the town developers in Ahmedabad, with the example of Mumbai. A lot of progress of Mumbai has happened thanks to its robust public transport system of local trains, buses and auto/taxis.

Till then, a visitor to Ahmedabad will have to bear the brunt of the rude, greedy auto-men and inefficient bus services. This makes the city visit memorable for all the wrong reasons. Along with developing all other parts of the state, NaMo must immediately look into this issue and MODIfy it also.