આપણે કમ્પીટીશન (હરીફો) પાસેથી શું શીખી શકીએ?

કોઇ પણ ધંધામાં બે પ્રકારના હરીફો હોઈ શકે. એક, જે આપણાથી વધારે સફળ હોય. બીજા આપણા કરતાં ઓછા સફળ હોય.

આપણાથી વધારે સફળ હરીફો સાબિત કરે છે કે માર્કેટમાં જે કસ્ટમરો છે, તેમની જરુરિયાતોને તેમણે આપણાથી વધારે સારી રીતે સમજી છે, અને તેમણે એ જરુરિયાતોને સંતુષ્ટ પણ કરી છે. આ હરીફો આપણા ધંધામાં કયાં સુધારો કે ફેરફાર કરવાની જરૂર છે, એ આપણને શિખવાડી શકે છે.
બીજી બાજુ, જે હરીફો આપણી સરખામણીમાં પાછળ છે, તેમની પાસેથી આપણને એવા પગલાઓના ઉદાહરણો મળે છે, જે માર્કેટમાં નથી ચાલતા, નિષ્્ફળ જાય છે. આ હરીફો આપણે ધંધામાં શું ન કરવું જોઈએ એ આપણને શિખવાડે છે.
કમ્પીટીશનથી ડરવાને બદલે કે એના પર ગુસ્સો કરવાને બદલે દરેક હરીફ પાસેથી કશુંક શિખવાનું સલાહભર્યું છે. માર્કેટ એક ગતિશીલ જગ્યા છે. ત્યાં સતત ઘણું પરિવર્તન થતું રહે છે. આપણે સતત શીખતા રહીએ, સતત સુધારો કરતા રહીએ, તો અવિરત વિકાસના માર્ગ પર આગળ વધી શકીએ.

કયો ધંધો કરવો જોઇએ? આજકાલ શેમાં “ચાંદી” છે?

ઘણી વાર લોકો પૂછે કે આજ કાલ કઇ લાઇન સારી છે? કયો ધંધો કરવો જોઇએ?
પોતાની કરિયર કે ધંધાની લાઇનની પસંદગી કેવી રીતે કરવી એ પ્રશ્ન દરેકના મનમાં હોય, એ સ્વાભાવિક છે, અને આ પ્રશ્નનો ઉકેલ સારી રીતે શોધવામાં આવે, તો ભવિષ્યની ઘણી ભૂલો નિવારી શકાય અને પોતાની જિંદગીમાં ધારેલી ધંધા-વ્યવસાયિક સફળતા પણ મેળવી શકાય.
પોતાના માટે કરિયર કે ધંધો શોધતી વખતે મોટે ભાગે લોકો કોઇક સફળ લોકોના ઉદાહરણમાંથી પ્રેરણા લઇને એના જેવું જ કંઇક કરવાની કોશિશ કરે છે. સામાન્ય રીતે આજ કાલ જે ધંધોઓમાં તેજી હોય, એ લાઇનોમાં જવાની બધા કોશિશ કરે છે. આપણા કોઇ સગા-ઓળખીતાએ કોઇ એક ધંધા-વ્યવસાયમાં સારી પ્રગતિ કરી હોય, અને એ લાઇનમાં બીજા લોકો પણ સફળ થયા હોય, તો આપણને એમ લાગે કે આ ધંધામાં દાખલ થવા જેવું છે. આ લાઇનમાં “ચાંદી” છે. અમુક વર્ષો પહેલાં અનેક લોકો પોતાનો રેગ્યુલર ધંધો છોડીને શેર માર્કેટમાં દાખલ થયા. રીયલ એસ્ટેટમાં તેજી જોઇને એ ધંધામાં પણ લોકો આંખો મીંચીને દાખલ થયા.
ભણતરના આધારે થતા પ્રોફેશનલ કોર્સીસમાં પણ આ જ ટ્રેન્ડ જોવા મળે છે. ડોક્ટર, એન્જીનીયર, સી.એ. વગેરે લાઇનોમાં આપણું કોઇ સગું-ઓળખીતું સફળ થયું હોય, તો આપણે પણ એવું કરવાની પ્રેરણા થાય છે.
આ સારી વાત છે, અને જો એનો અમલ સારી રીતે થાય, તો એમાં કશું ખોટું ન હોવું જોઇએ.પરંતુ મોટે ભાગે આપણે જોઇએ છીએ કે કોઇના ઉદાહરણની નકલ કરીને કે દેખાદેખીનો શિકાર બનીને શરુ કરાયેલ ધંધા-વ્યવસાયો મોટે ભાગે નિષ્ફળ જાય છે.કોઇની ધંધાકીય સફળતાના આધારે આપણા ધંધાની લાઇન પસંદ કરવી એ કેવી રીતે ભૂલભર્યું સાબિત થઇ શકે છે એ આપણે જોઇએ.Slide6
1) સૌથી પહેલાં તો જે ધંધા-વ્યવસાયમાં આપણે જોડાતા હોઇએ, એના વિશે આપણી પાસે જરુરી નોલેજ અને આવડત હોવા જોઇએ. આપણો પોતાનો સ્વભાવ એ ધંધા-વ્યવસાયની જરુરિયાતોને માફક આવે એવો હોવો જોઇએ. જિંદગી જીવવાના આપણા અરમાનો-ઓરતાંઓ-સપનાંઓમાં આ ધંધો-વ્યવસાય બરાબર બંધબેસતો હોવો જોઇએ. આપણે એક સ્થળે રહીને આરામની જિંદગી જીવવા માગતા હોઇએ, તો જે ધંધામાં અવારનવાર ટ્રાવેલીંગ કરવું પડે, એ આપણને માફક નહીં આવે. આપણે જો લોકો સાથે ખુશીથી, હળીમળીને કામ ન કરી શકીએ, તો જે ધંધાઓમાં આપણે સતત લોકોના સંપર્કમાં આવવાનું આવે (દા.ત. શો-રુમ, ડૉક્ટર, કન્સલ્ટીંગ, એડવાઇઝર) એવા ધંધાઓ આપણને માફક નહીં આવે. આપણે એકલા કામ કરી શકીએ અને ઓછામાં ઓછો લોકસંપર્ક થાય એવા વિકલ્પો આપણે શોધવા જોઇએ. આપણો ધંધો જો આપણાં સપનાંઓને સાકાર કરવાનું યોગ્ય સાધન નહીં હોય, તો આપણે એમાં સફળ નહીં થઇ શકીએ.
2) આપણો ધંધો શરુ કરતી વખતે આપણને એ ધંધા માટે જ આવડત કે નોલેજ હોય, માત્ર એના જ આધારે જિંદગીભર એ ધંધો આપણે ચલાવી શકીશું, એ ભૂલભર્યું સાબિત થાય છે. આજના સમયમાં દરરોજ અનેક પરિવર્તનો આકાર લે છે. આવા ગતિશીલ સમયમાં જે સતત શિખતો રહે, અને સમયાનુસાર પોતાની જાતમાં, વિચારોમાં અને વર્તનમાં પણ પરિવર્તન કરતો રહે, એ જ વ્યક્તિ ધંધા-વ્યવસાયમાં સફળ થઇ શકે. આપણે જેની કોપી કરી હોય, એ માણસ પણ સમયાંતરે પોતાના ધંધા-વ્યવસાયમાં પરિવર્તનો લાવતો રહે છે, આપણે જો જરુર મુજબના પરિવર્તનો લાવવાની અનુકૂળતા ન વિકસાવી શકીએ, તો આગળ જતાં અટકી જઇએ.
3) હા, ધંધાની લાઇન પસંદ કરતી વખતે એટલું ચેક કરવું જરુરી છે, કે આપણી પ્રોડક્ટ કે સર્વિસની પૂરતી ડીમાન્ડ હોય,એટલા કસ્ટમરો માર્કેટમાં છે. જો માર્કેટમાં ડીમાન્ડ જ ન હોય, તો સફળતા મુશ્કેલ થઇ જાય છે. પરંતુ એક વાર ધંધાની ડીમાન્ડ છે, અે નક્કી થયા પછી, જે કોઇ ધંધો કે વ્યવસાય કોઇ કસ્ટમર વર્ગની જરુરિયાતો સારી રીતે સંતોષી શકે એ ધંધો જ લાંબા સમયની સફળતા હાંસલ કરી શકે. કસ્ટમરની જરુરિયાતો ન સંતોષી શકે એવો કોઇ પણ ધંધો લાંબો સમય ટકી શકે જ નહીં. જે ધંધાઓ માત્ર ધંધાર્થીના પ્રોફીટ માટે જ શરુ થાય છે, કસ્ટમરોનું ધ્યાન નથી રાખતા, એ જલદી બંધ થાય જ છે. આપણે જેની કોપી કરી હોય, એ ધંધો કસ્ટમરોની જરુરિયાતો કેવી રીતે સંતોષે છે, એના કરતાં વધારે સારી રીતે જો આપણે એ કામ કરી શકીએ, તો એના જેટલી કે એનાથી વધારે સારી સફળતા હાંસલ કરી શકીએ. પણ આપણને જો પ્રોફીટ માર્જીન એના જેટલું જ જોઇતું હોય, પરંતુ કસ્ટમરો-કર્મચારીઓ-સપ્લાયરો પ્રત્યેની નિષ્ઠા એના જેટલી રાખવાની તૈયારી ન હોય, તો નહીં ચાલે.
4) આપણે દેખાદેખીથી કોઇની લાઇન તો કોપી કરી નાખીએ, પરંતુ એની કામ કરવાની ધગશ, એનું કમીટમેન્ટ, એના વ્યાવસાયિક સંબંધો, એનું નેટવર્કીંગ, એની લોકોને મોટીવેટ કરીને એમની પાસેથી કામ કરાવવાની આવડત આપણે કોપી કરી શકતા નથી અને એને કારણે નિષ્ફળ જઇએ છીએ. ઘણાં લોકોને બીલ ગેટ્સ જેવી સંપત્તિ એકઠી કરવાની ઇચ્છા હોય છે, પરંતુ એ માણસે 20 વર્ષો સુધી એક પણ રજા લીધા વગર સતત કામ કર્યું છે, એ કેટલા જણ કરી શકે? આપણી નજર જો બીલ ગેટ્સના પરિણામો પર હોય, તો આપણાં પ્રયત્નો પણ એની કક્ષાનાં જ હોવા જોઇએ. દરેક વ્યક્તિની પોતાની ખૂબીઓ-ખામીઓ-ખાસિયતો હોય છે. આપણો ધંધો-વ્યવસાય આપણી આ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ નક્કી થવો જોઇેએ.
5) ધંધો-વ્યવસાય સિલેક્ટ કરવાની એક બીજી ભૂલભરેલી માન્યતા એ છે કે સંતાનોએ બાપ-દાદાના ધંધામાં જ જવું જોઇએ. જૂના જમાનામાં કરિયરના બહુ વિકલ્પો નહોતાં, ત્યારે આ ઇચ્છનીય હશે, પરંતુ આજના સમયમાં ડૉક્ટરનો દીકરો ડૉક્ટર જ બને કે બિઝનેસમેનના સંતાનો એનો જ ધંધો સંભાળે અને સફળ થાય એ જરુરી નથી. સંતાનો જો પોતાની મરજીથી એ ધંધો-વ્યવસાય પસંદ કરે, તો ખૂબ ખીલી ઉઠશે, પરંતુ એમને જો એ ધંધા-વ્યવસાયમાં રસ નહીં હોય, તો એ સરાસર નિષ્ફળ જશે જ. અમિતાભ બચ્ચનનો છોકરો એના જેટલો જ સફળ થશે, એ જરુરી નથી. ધીરુભાઇ અંબાણીના બંન્ને પુત્રોમાં એકસરખી આવડત અને એબિલીટીઝ હોત, તો બંનેનાં બિઝનેસ સામ્રાજ્યો એક કક્ષાનાં જ હોવા જોઇતા હતા. આપણે જોઇએ છીએ કે એ થઇ શક્યું નથી. કુમારમંગલમ બિરલા અને યશ બિરલા ભાઇઓ નથી, પરંતુ એક જ પ્રકારના કૌટુંબિક વારસામાંથી આવતા હોવા છતાં, જે કુમારમંગલમ કરી શક્યા એનો નાનકડો અંશ પણ યશ બિરલા કરી શક્યા નથી. માટે સંતાનોની ઇચ્છા, આવડત, એમના સપનાંઓ અને એમનો ઇન્ટરેસ્ટ આ બધાને અનુકૂળ હોય, એવા ધંધા-વ્યવસાયમાં જ દાખલ થાય, તો એ જરુર સફળ થશે.
ટૂંકમાં, કોઇ ધંધામાં “ચાંદી” હોતી નથી. કોઇ ધંધાની લાઇન સારી કે ખરાબ હોતી નથી. જે ધંધાના કસ્ટમરોની જરુરિયાતો સંતુષ્ટ કરવાની આપણી ઇચ્છા, આવડત અને મનોવ્રુત્તિ આપણામાં હોય, એ ધંધો આપણા માટે સારો. ધંધાની સફળતા માત્ર એ ધંધાની લાઇનમાં નહીં, પણ ધંધો ચલાવનારાની પર્સનાલિટી અને એટીટ્યૂડ પર પણ એટલી જ આધારિત હોય છે.
– સંજય શાહ (SME બિઝનેસ કોચ. લેખક: “બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ સિમ્પ્લીફાઇડ”)

માર્કેટીંગને સહેલાઈથી કેવી રીતે સમજી શકાય?

માર્કેટીંગ વિશે બિઝનેસ વર્તુળોમાં ખૂબ જ ગેરસમજ પ્રવર્તે છે. પરંતુ માર્કેટીંગને સહેલાઈથી સમજવું શક્ય છે.

માર્કેટીંગ એટલે ગ્રાહકની જરુરિયાતોને સમજીને એને સંતોષવી અને એ મારફતે આપણી કંપની માટે નફો કમાવવો. આપણે જો આપણા કસ્ટમરને ઓળખી લઇએ અને એને શું જોઈએ છે એ બરાબર સમજી લઇએ, તો માર્કેટીંગ અંગેનો બિનજરૂરી હાઉ નીકળી શકે.

પણ કસ્ટમરને અને એની જરુરિયાતોને સમજવી કેવી રીતે?

બહુ આસાન છે. આપણે એક કસ્ટમરને ખૂબ આત્મીયતાથી ઓળખીએ છીએ. એનો ગમો-અણગમો, એની પસંદ-નાપસંદ, એની જરુરિયાતો એ બધું જ આપણે ખૂબ નજીકથી, ખૂબ બારીકાઈથી જાણીએ છીએ. આ કસ્ટમર એટલે આપણે પોતે.

આપણે કોઇ પણ પ્રકારની પ્રોડક્ટ કે સર્વિસનો ધંધો કરતા હોઈએ. આપણી એ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ સિવાયની દરેક વસ્તુ કે સેવા આપણે બહારથી ખરીદીએ છીએ. એટલે એ દરેક ખરીદીમાં આપણે એક કસ્ટમર છીએ. એ દરેક પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદવાનું નક્કી કરતી વખતે આપણી અંદર એક વાર્તાલાપ ચાલે છે. દરેક પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદતી વખતે આપણે બધા જ વિકલ્પોને આપણે આપણી પસંદગીઓ અને જરુરિયાતો તથા અમુક અન્ય ધારાધોરણોના આધારે મૂલવીએ છીએ, અને જે પ્રોડક્ટ આપણા મૂલ્યાંકનમાં પ્રથમ નંબરે આવે છે, એના પર પસંદગી ઉતારીએ છીએ.

અમુક દુકાનદારો આપણી સાથે જે રીતે વર્તન કરે છે, એ આપણને ગમે છે, તો બીજા દુકાનદારોનું વર્તન આપણને નથી ગમતું.
અમુક કંપનીઓનો સ્ટાફ, એમના સ્ટોરની ડીઝાઇન, એમની કામ કરવાની પદ્ધતિ, એમની કસ્ટમરો અંગોની પોલીસીઓ આપણને ગમે છે. આવી કંપની કસ્ટમરને સુખદ અનુભવ કરાવે છે. બીજી અમુક કંપનીઓમાં આ જ બાબતો આપણને નથી ગમતી. કસ્ટમરને આવી કંપનીઓ ખરાબ અનુભવ કરાવે છે.

અમુક પ્રોડક્ટ્સ કે સર્વિસમાં આપણને અમુક ફીચર્સ ગમે છે. આવી પ્રોડક્ટ્સ-સર્વિસ આપણે વારંવાર ખરીદીએ છીએ, અને બીજાંઓને પણ એ ખરીદવાની ભલામણ કરીએ છીએ. આવી પ્રોડક્ટ-સર્વિસની બ્રાન્ડ વેલ્યુ અને કસ્ટમરોની સંખ્યા વધતી રહે છે.

બીજી પ્રોડક્ટ્સમાં અમુક બાબતો આપણને નથી ગમતી. આવી પ્રોડક્ટ્સ-સર્વિસ એક વાર આપણે ખરીદી લીધી, તો ફરીથી કોઇ ભાવે પણ ખરીદવાનું પસંદ નહી કરીએ, અને બીજાંઓને પણ એ સામે ચેતવીએ છીએ. આવી પ્રોડક્ટ્સની બ્રાન્ડ વેલ્યુ અને કસ્ટમરોની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.

આપણને એક કસ્ટમર તરીકે કોઇ કંપનીનું જે કંઇ ગમ્યું, એવું આપણી કંપનીમાં કરીએ તો આપણા કસ્ટમરોને પણ એ ગમશે. કોઇ પ્રોડક્ટ િવશે કંઇક ગમ્યું તો એવી બાબતો આપણી પ્રોડક્ટમાં સામેલ કરીએ તો આપણી પ્રોડક્ટ પણ ખૂબ ચાલશે જ.

એક કસ્ટમર તરીકે આપણને થતા સારા-નરસા અનુભવો પરથી આપણે સહેલાઈથી સમજી શકીએ, કે આપણે માર્કેટીંગમાં શું કરવું જોઈએ અને અને શું ન કરવું જોઈએ. બસ આપણે કોઇ પણ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ ખરીદતી વખતે આપણા આંખ-કાન-મગજ અને આપણું મન ખુલ્લું રાખીએ, તો માર્કેટીંગની આંટીઘૂંટીને આપણા જાત અનુભવે, ખૂબ જ આસાનીથી સમજી શકીએ.

How a business loses its customers?

Till about a year back, I subscribed to Hindustan Times and its sister publication Mint. But, I discontinued them and switched to Times Of India and Economic Times.

Why?

Because HT/Mint failed to help me to continue. They were disinterested. Generally, one would expect the newspaper office to be aware well in advance when any subscription is due for renewal. HT/Mint did not care that my subscription was expiring. They let it lapse. Till about two months, nobody from their office realized that they had lost a customer. (Typically, this happens when you are losing hundreds or thousands of customers and don’t really understand whom to track.)

Times came in on time. They were prompt, true to their leadership position. Last month, they followed up and collected my second year renewal. About one month in advance…!

And, on the other hand, since about an year, the ill-informed executives of HT/Mint send me a lot of SMSs, calls and individual follow-ups to remind me for renewal, blissfully ignorant that my subscription had ended one year back…! Either HT/Mint don’t have a CRM in place or it sucks…

When you are too busy to track your sales and customers, you ignore your ready and loyal customers, you lose business. Customer apathy is a sin, which leads to a heavy punishment.

No wonder, Times leads. In every area of business of publication, be it editorial, content, innovation, pricing or sales.

Hindustan Times & Mint need to learn a few lessons from the leader whom they may hate to follow.

If you’re not paying for it, then you are the product

Many of us could not understand why Google and other companies give email, storage, audio, video and so many of their services FREE to us? For us, it was a welcome gift..!

But, think over. Why would any company give anything FREE? We must remember that there is no free lunch anywhere in the world.

So, in exchange of the FREE email facility and assorted other services, these companies are getting to know a lot about us. What do we like? What to we buy? Where do we buy from? How do we spend our time? Who our friends are? Which movies do we like? Which books do we read? Which mobile phone or Credit Card do we use? Where do we travel? Which restaurants we eat at?

And, this is very very valuable information. When they know all such things about us, they get a fair idea about us and our tastes and preferences. Then they themselves use this information for selling us many similar products and services and also to other companies who buy data from them. Also, bits and pieces of information accumulated from billions of people around the world finally result into a mammoth source of knowledge which marketers can use profitably by inferring trends from that data.

So, in exchange of giving something FREE to us, they sell our own data…! This is the price of connectivity that we are paying in the form of loss of privacy.

So, next time be aware and clear that if you are getting something for free, you (perhaps in the form of data about you) may be the product. Really, there is no FREE lunch, breakfast or dinner.

Here is why businesses can’t retain good employees

“I keep my staff working late because my home is nearby. They think I am a dragon.”

An advertisement screams echoing desires of a section of entrepreneurs. But think over. Who would love to work for a dragon?

A lot of entrepreneurs take great pride in the fact that they are “successful” in making their employees toil for unusually long hours. In other words, they measure the success of their leadership by the extent of exploitation they are able to exert on their people.

This is a completely misplaced concept.

Imagine, who would like to work in such an organization where their efficiency, productivity and loyalty is measured by the number of hours they put in? Where they are treated more like a machine than a human being?

Only those people who don’t get employment elsewhere may agree to work at such an exploitative places. In other words, losers, who don’t have any choice would agree for such an exploitation. And losers can’t help you build strong organization.

This exploitative approach is one reason why small, unorganized firms don’t get good employees. It is a vicious cycle which needs to be broken.

Entrepreneurs must remember that quality of work is more important than quantity of hours.

3 Marketing lessons from Samsung’s vulnerability

Recently, news are coming in that Samsung has lost its market leader position in Smartphone markets in India and China, two of its biggest markets. What makes Samsung’s position in mobile handset market so vulnerable?

In India, MicroMax and in China, Xiaomi are said to have displaced the market leader. MicroMax and Xiaomi are claimed to be beating Samsung at its own game in which it decimated Nokia few years back.

In the utterly crowded and commoditized mobile handset market, such drastic changes are not surprising, unless you are an Apple. Samsung may dispute the claim or defend its territory for a while, but not for long. Sooner than later it will have to give in to some competition, which may emerge and ascend rapidly because it has built its brand on the foundation of vulnerability.

What are the marketing lessons one can learn from Samsung’s shaky brand position? Here are three :

1) No single target customer segment
You can own  Samsung phone for as low as Rs 1200 or as high as about Rs.50,000. That is a full spectrum of mobile phone users. So, who is a Samsung target customer? Almost everybody.

Because of this large base, Samsung can be attacked by any Tom, Dick, Harry and their cousins. And it will have to spend time, money and energy in defending each of these territories.

Marketing lesson-1 :
Have a clear target customer segment and protect it firmly. Sharper the target, the safer. Don’t spread yourself too thin so that you can be attacked by anyone.

2) No clear positioning in customer’s mind
If you own an iPhone, that says something about you. You understand or appreciate quality, innovation and uniqueness. Also, you can afford a high-end phone.
If you own a Samsung? It does not say anything about your taste. You could as well own any other similar ‘looking’ phone.

Marketing lesson-2 :
Have a distinct positioning for your brand. Stand for something. Own a distinct position in customer’s mind. Don’t focus on marketshare alone. Focus on mind share instead. And drive that home in the customer’s mind.

3) No uniqueness
Apple has its unique hardware and its unique software. This makes switching difficult for an iPhone user because he gets used to some unique features, services and Apps which other mobile Operating Systems can’t offer. An Android based Samsung can be seamlessly switched to another Android phone without any significant loss of data or user experience.

Marketing lesson-3:
Be unique. Give something that others can’t copy easily. Don’t become easily replaceable.

Business management lessons from AAP’s failure

The sudden rise and equally sudden fall of Aam Aadmi Party has some important learning lessons for businesses which are currently in the growth mode.

Many businesses which start with a rapid growth in the beginning, start faltering after growing to a specific size. Maintaining growth momentum after attaining some size becomes a real challenge which few companies can overcome. Others either stagnate at that level or go back downhill.

AAP faced some management challenges which it could not overcome. Growing companies also face similar challenges. The debacle of AAP in 2014 elections has some management lessons for growing businesses.

Arvind Kejriwal’s
AAP rose to popularity really too fast. It promised a hope of a corruption free India. It is a success story of a brand getting hugely popular too fast. But, the brand AAP did not live up to the hype it generated. Why? Here are some reasons.

Management Bandwidth
One reason for AAP’s failure is the lack of Management Bandwidth. Just like many suddenly grown companies, AAP, too , faced lack of quality, talented and experienced manpower who could manage the party’s affairs and could provide leadership at various levels of the organization.

Only Branding Focus,
No marketing
AAP and Arvind Kejriwal are good at grabbing media attention and thereby keeping their brand afresh in popular mind. Somehow or the other AAP and its leader kept themselves in the news. Huge advertising budget and a lot of noise in the media may ensure brand awareness and visibility, it may not necessarily ensure marketplace success of the product. The product has to deliver on the brand promise. Here is where AAP failed. Media hype was good, but the party failed to deliver what it was expected to. Particularly, after the Delhi government fiasco, it became clear that AAP was good at agitations and not in execution. Along with focusing on popular attention, AAP should also have developed its own governance and administration arms.

Lack Of Structure
In any family managed business, there is no structure and the family members monopolize control over all decisions and resources. AAP functioned just like such a  business where all decision making rested with a select group of people. This lack of democracy disillusioned many big names in the party who deserted it recently.

Even though it is not the end of the road for AAP and it can definitely recover from the recent setback, it will have to make greater efforts to bounce back due to its own mistakes.

The business which wishes to cash in on its initial success must learn from these mistakes and avoid them.

लीडर को कितना काम करना चाहिए? नरेन्द्र मोदी से बिझनेस लीडरशीप के पाठ |

नरेन्द्र मोदी ने अपनी व्यक्तिगत ताकत के बलबुते पर अपने साम्राज्य का सर्जन किया है |

उनकी राजनैतिक कुनेह, उनका vision, उनकी संभाषण कला यह सब तो प्रशंसनीय हैं ही, लेकिन बिझनेस लीडर के point of view से उनका हार्ड वर्क, उनका कमीटमेन्ट और उनकी कार्यक्षमता तारिफ के काबिल है |

पिछले चार-पांच महिनों में उन्होंने कड़ी से कड़ी मेहनत की है | सेंकडों रैलियॉं, सभाएं, इन्टरव्यूझ तथा अन्य प्रचार प्रवृत्तिओं में हिस्सा लिया है | रोज चार घंटों से ज्यादा नींद नहीं पाई है | लाखों किलोमीटर्स का प्रवास किया है |

इस चुनाव में उनके जितनी मेहनत शायद बीजेपी के किसी नेता या कार्यकर ने भी नहीं की है |

बिझनेस लीडर भी अपनी कंपनी में सब से ज्यादा काम करनेवाला होना चाहिए | मैं अपने बिझनेस सेमिनारों में हमेशा कहता हुं कि अगर हमारे बिझनेस का कोइ एक कर्मचारी भी १२ घंटे काम करता है, तो हमारे खुद के ड्युटी अवर्स १२ से कम नहीं ही होने चाहिए | ड्युटी पर होना मतलब हम अपनी ओफिस में ही बैठे रहें यह जरुरी नहीं है | ओफिस या बाहर कहीं भी हो, लेकिन काम के सिलसिले में ही हम व्यस्त हों यह जरुरी है |

बहोत सारे बिझनेस गुरु अपने लेक्चर्स में कहते हैं कि “हमें हार्ड वर्क नहीं, स्मार्ट वर्क करना चाहिए | टेन्शन लेना नहीं, टेन्शन देना चाहिए |”

यह सब किताबी बकवास है |

सोचो नरेन्द्र मोदी ने खुद इतना काम नहीं किया होता केवल “स्मार्ट वर्क” पर, “टेन्शन देने” पर ध्यान केन्द्रित किया होता, तो उन्हें इतनी सफलता मिल पाती? रीमोट कन्ट्रोल से वारिस में मिली जागीर उडाई जा सकती है, नई जागीर खडी नहीं की जा सकती |

लीडर के कमीटमेन्ट से ज्यादा टीम के  कमीटमेन्ट की आशा रखना अर्थहीन है | अगर लीडर भागेगा, लीडर दिन-रात मेहनत करेगा तो ही टीम को काम करने का उत्साह, प्रेरणा और ताकत मिलेंगे |

नरेन्द्र मोदी ने यह कर के दिखाया है |
अपनी टीम को मोटीवेट करने के हेतु, बिझनेस लीडर के लिए कठोर परिश्रम का कोइ विकल्प नहीं है |

राजनाथ सिंघ जी से बिझनेस लीडरशीप का पाठ

नरेन्द्र मोदी ने अपने व्यक्तिगत charishma दिखाकर बीजेपी को कल ऐतिहासिक बहुमत दिलाया है |
मोदी जी को नापसंद करनेवाले ऐसा कह सकते हैं कि यह तो पूरी बीजेपी के प्रयत्नों का नतीजा है, या यह anti-congress  wave है जिसका फायदा बीजेपी को मिला है…

जो कुछ भी हो, लेकिन एक बात तय है कि अगर बीजेपी ने नरेन्द्र मोदी को प्रधानमंत्रीपद के लिए अपना उम्मीदवार घोषित नहीं किया होता, तो बीजेपी को इतनी भारी सफलता किसी हाल में हांसल नहीं होती | इस भारी मात्रा में बीजेपी की सफलता का पूरा श्रेय मात्र दो व्यक्तियों को जाता है | एक तो नरेन्द्र मोदी खुद और दूसरे बीजेपी के अघ्यक्ष राजनाथ सिंघ |

इस पूरी यशगाथा में राजनाथ सिंघ ने एक बुझु्र्ग, परिपक्व और दूरदर्शी नेता की भूमिका बखूब निभाई है |

जिस तरह उन्होंने नरेन्द्र मोदी की काबिलियत को पहचानकर, उन पर पूरा भरोसा रखकर, बहुत सारे दिग्गजों के खिलाफ जाकर भी नरेन्द्र मोदी को जिम्मेदारी सौंपकर भारत को एक नरेन्द्र मोदी नाम की नइ आशा दिलाइ है, उस पूरे उदाहरण से हम अपने बिझनेस के लिए एक अच्छा पाठ सिख सकते है |

किसी भी विकासशील बिझनेस में दो प्रकार के employees होते है | एक ऐसे जो बहुत पुराने होते हैं, जो बिझनेसमेन के साथ शुरुआत से जुडे होते हैं | उनकी योग्यता वफादारी तथा बिझनेस जैसे है वैसे चलाये रखने की क्षमता तक सीमीत होती है | यह लोग बिझनेस को एक लेवल से आगे ले जाने के लिए असमर्थ होते हैं, फिर भी उन्हें ऐसा लगता है कि वो ही बिझनेस के सूत्रघार हैं और वह खुद नहीं होंगे तो बिझनेस बिखर जाएगा | वास्तव में यह लोग ही बिझनेस की विकासयात्रा में एक बाधा होते हैं | वह खुद तो कुछ ज्यादा कर नहीं सकते और किसी नये व्यक्ति को आ कर कुछ परिवर्तन लाने की अनुमती भी नहीं दे सकते |

दूसरे कुछ ऐसे काबिल नये employees होते हैं जिन में बिझनेस को आगे ले जाने की भरपूर काबिलियत रहती है | उन में बिझनेस की नइ चुनौतियों का सामना करके उसे विकास की नइ ऊंचाईयों तक पहुंचाने की क्षमता होती है |

बीजेपी में भी ऐसे पुराने लोग हैं जिन की क्षमता पार्टी को एक लेवल से ज्यादा ले जाने की बिलकुल नहीं है | अगर ऐसे ऐतिहासिक दिग्गजों को बागडोर सौंपते तो बीजेपी को इतनी सफलता कभी नहीं मिल पाती |

राजनाथ सिंघ को सही व्यक्ति की, उस की काबिलियत की पहचान है, और ऐसी व्यक्ति को जिम्मेदारी सौंपकर, पुराने दिग्गजों को समझा-पटाकर, उन्हें अपने स्थान पर रखकर नये सेनापति को पूरी स्वतंत्रता देकर, उस के पीछे चट्टान की तरह खडा रहकर, उस का हौंसला बढ़ाकर उन्होंने भारत के इतिहास को एक नया मोड दिया है |

बिझनेसमेन को भी अपनी कंपनी में स्थापित स्पीड-ब्रेकर्स को अपनी जगह पर रखकर, नये काबिल ड्राइवर को चुनकर उसे कंपनी की यात्रा आगे बढ़ाने की स्वतंत्रता देनी चाहिए | स्पीड-ब्रेकर नडेंगे, रुठेंगे, नखरे करेंगे | लेकिन चिंता मत करो, क्यों कि यह स्पीड-ब्रेकर कहीं जा नहीं सकते | आज के समय में कोइ दूसरी कंपनी इस पुराने स्पीड-ब्रेकर को नहीं रखेगी | सही ड्राइवर ही आप को आगे जाने में मदद कर सकता है | उसे पेट्रोल दो, उस पर ब्रेक मत मारो |

सही ड्राइवर अपनी काबिलियत से किसी भी पार्टी, देश या कंपनी को नइ राह, नइ आश दिखा सकता है | राजनाथ सिंघ के “नरेन्द्रभाइ” ने यह साबित कर दिया है | हमें अपने बिझनेस के लिए उन से लीडरशीप का यही पाठ सिखने जैसा है |